edmund w. brand

O jee

2011-06-25T18:13:00.007+02:00

Op hoge en luide toon delen enkele collega's hun werkelijkheid schoolbreed, per elektronisch bericht. Deze berichten behandelen de gore en onverdraaglijke werkelijkheid. O jee. Vrijdag om 9.52 uur maakt een collega zich al druk. Deze mevrouw strekt ons allen tot voorbeeld. De arbeid waarvoor zij betaald wordt, vangt eerst om 10.45 uur aan. Nochtans gaat zij vóór tienen al tekeer. Zij is verlamd van schrik, de werkelijkheid laat haar verstomd staan. Zij wil de wereld een voorval niet onthouden. Zij opent een beerput en kletst over smerige collega's die er geen been in zien onschuldigen op te zadelen met wat extra proefwerken. Fundamentele minachting, deze doelbewust respectloze manier van omgang met onze cliënten. Om 11.37 uur komt er weer een schoolbrede mededeling. Een instromende menheer stoort zich ook graag en veel aan het feit dat wij het niet belangrijk genoeg vinden proefwerken in het klassenboek te zetten. Hij sluit zich aan bij de mevrouw, windt zich ook op, en preciseert: Zo kunnen wij nooit geloofwaardig overkomen bij de leerlingen als het gaat om hun organisatie en structuur. Het is werkelijk prachtig, deze fijne lui die zich druk maken over de onderliggende mens, de geknechte en uitgebuite massa's. O jee, wat zal dit slijmspoor de tongen losmaken aan de koffietafel. Aasgieren zijn we, slampampers, een stelletje luiwammesen en lijntrekkers. Wat staan wij in ons hemd.

In uitvoering

2011-04-27T18:45:00.009+02:00

Een warme zomerdag, eind april. Mijn zorgen zijn klein. Op de onderwijsinstelling waar ik mijn centen beur, slijt ik vanochtend nog een kunstje. Drie levenskunstenaars, twee jongemannen en een meisje, moeten examens afleggen. Zij willen extra oefening en die het liefst in stilte. Rust en vrede. Zij moeten examens afleggen, ze zijn niet overtuigd. De drie bezetten de eerste rij en zetten zich aan het werk. Ik kijk uit het raam. Een van de jongemannen is na krap een kwartier klaar. Hij steekt zijn hand op, ik controleer zijn resultaat. Zijn werk spelt onheil, ik raad hem aan thuis nog een opdracht te maken. Dit vindt hij een goed idee. Min of meer tegelijkertijd steekt de andere jongeman zijn hand op: Klaar, meneer. Ik schuif een antwoordmodel over de tafel en zie lichte tevredenheid in zijn ogen. Daarop wandelen de jongemannen het lokaal uit, het echte leven tegemoet. Het meisje blijft achter. Zij werkt stug voort. Vijf minuten later heft zij haar hoofd en vertelt dat zij zich vanmiddag in Groningen een bijzonder aardig jurkje gaat aanschaffen. Wit en kort, fraaie versiersels. Geschikt voor zowel de laatste schooldag als de feestelijke diploma-uitreiking. Voor de laatste schooldag zal zij ons als Raponsje betoveren. Een blonde vlecht tot aan haar enkels. Over enkels gesproken, zeg ik, wat draag je in dit sprookje aan je voeten? Rode ballerina's of Zweedse muiltjes? Het meisje lacht parmantig. Mijn voorstel vindt geen genade. Raponsje houdt het hierna voor gezien, ze huppelt onbekommerd naar buiten. En deelt mee dat zij morgen nog een examenopgave zal komen maken. Wanneer het meisje wegdanst staat een huismeester in de deuropening. Hij komt afwezigen turven. Het lege lokaal zet hem aan het denken.

Goede zeden

2011-04-24T10:54:00.012+02:00

Dat is niet zo netjes, hè, meneer. Dit zegt een beschaafde jongeman wiens meisje wijselijk doorloopt. Mijn hond pist tegen een heg. Het is zaterdagavond. De fatsoenlijke jongeman keurt het gedrag van mijn hond ten strengste af, dat is wel duidelijk. Hij predikt zeden en lacht er niet bij. Vraagt hoe ik het zou vinden als hij tegen mijn heg zou komen plassen. (Het spreekt vanzelf dat ik tril van woede. Dat ik de nette jongeman ruw en genadeloos wil afrossen. Dat ik hem onbehouwen wil sarren en bespugen.) Als ik bekomen ben van mijn verbazing zeg ik dat hij van mij mag langskomen. Wijs hem de weg en geef mijn huisnummer. Van harte welkom. En als je dan klaar bent, zeg ik, mag je met je geweer in je hand gaan zitten wachten of je ook zo'n vieze schijtmerel van mijn dak kunt schieten. Of je doet je haar los en probeert een leven te vinden. De goedgemanierde jongeman laat zich niet afleiden. Hij loopt achter zijn meisje aan en verdwijnt om de hoek. Hij gaat nog even een blokje om, onberispelijk. Hij blijft netjes op de stoep en snijdt geen meter af. Geconcentreerd inspecteert hij de heggen. Zet 'em op, kanjer. Thuis schenk ik een borrel in en stel vast dat het leven mooie kanten heeft.

Evenwicht

2011-04-21T15:28:00.008+02:00

Het is acht uur, dinsdagochtend. Een van mijn collega's zit achter een computer en werkt. Een tweede collega gebaart mij zwijgplicht toe en besluipt vervolgens de werkende. Er volgt ongekamd geschreeuw (je stinkt!, hou je bek, mongool!), gezwaai met knuisten, een armklem. Zo begint de werkdag, onbekommerd, achteloos. Een dag later krijgt het tumult aan de volle koffietafel een vervolg. Ongezeefde mannenlol, ruwe taal, bulderend gelach. Een collega zit erbij en stoort zich. Ze verschuilt zich achter Trouw en blijft moedig zitten. De storm luwt en we voeren de gewone gesprekken over wereldpolitiek, opinieprogramma's en piekbelasting. Van de mannen aan tafel hebben er twee een vrije donderdag. In het voorbijgaan neemt de Trouwlezeres een van hen op de korrel: of hij van zijn vrouw op donderdagen ook een takenlijstje ontvangt. Hij schudt zijn hoofd. Zoiets doet zijn vrouw niet. Vanochtend sta ik aan het begin van de openstelling bij het brengstation in mijn dorp. Een werknemer in groen en oranje is mij behulpzaam bij het overladen van lompen, overtollig en versleten huisraad, oude metalen. Of ik grote schoonmaak houd? Ik monkel iets over een vrije dag en een taak die al maanden om voltooiing schreeuwt. Hij grijnst en zegt dat hij thuis zwijgt over vrije dagen, het risico op lijstjes is hem gewoonweg te groot.

(Niet) kansloos

2011-03-03T18:13:00.011+01:00

Uit de behandelkamer vang ik een levend gesprek op tussen de tandheelkundige en een mevrouw. Hij zegt te hopen op voldoende houvast ditmaal. De mevrouw is het met hem eens. Het gelukt de heelkundige nochtans ook bij dit bezoek niet de juiste greep toe te passen. Mevrouw wordt verwezen naar een specialist die maatwerk zal verrichten in het UMCG. Mijn hoofdhuid prikt. Nu is het mijn beurt. De tandarts is niet veel veranderd sinds mijn laatste bezoek. Zijn praktijk niet, de buurt niet. Er hangt een vertrouwde, gestolde sfeer. De heelkundige merkt op dat het al even geleden is dat wij elkaar begroetten. En nu hij het goed leest, ziet hij dat het in 2005 was. Achter zijn mondkapje grijnst hij, ik zweet en tril. Vraag me af of hij de visite niet met een zeker ongeduld tegemoet heeft gezien. Een amalgaamvulling uit een ver verleden heeft de geest gegeven. Mijn tandarts zet zich aan de herstelwerkzaamheden. Met enige spijt in zijn stem merkt hij op dat het allemaal niet kansloos is. Vanwege inwerkende krachten is een bepaalde slijpende werking opgetreden. Hier en daar is wat ivoor afgebrokkeld. Hij vult de holte. Slijpt wat bij. Misschien moeten wij, zegt hij — net als zes jaren geleden — maar eens kronen overwegen. Volgende week verwacht hij me weer. Hij neemt links en rechts foto's. Ik krijg een boodschap voor de assistente mee: controle en een paar vullingen. Dat is alles. Ik sluip naar buiten. Mijn tred is bijna soepel. Ik zwier nog net niet. Slaak een zucht. Mij kan niets gebeuren. Ik red het wel — op mijn sloffen zelfs. Kwestie van goed poetsen. Verstandig eten. Dan ga ik het bos in. Met de honden. Om zo lang mogelijk van dit gevoel te genieten.

Helden

2011-02-22T18:34:00.014+01:00

Eerlijk is eerlijk: het geeft me het gevoel dat er iets is verricht. Iets van formaat. Dat ik gedaan heb wat er van me verwacht mag worden. Om een uur of half vier vanochtend hoor ik nagels op de houten vloer beneden. De hond dus. Reken maar dat die heel goed in de gaten heeft dat hij te kampen heeft met iets dringends. Dat het niet veel meer dan een haartje scheelt. Ik de trap af. Zet alvast de achterdeur open. Als ik de kamerdeur opentrek, maakt hij een weergaloos bokkensprongetje en draaft bij de landing meteen het erf op. Even later komt hij opgelucht naar binnen, controleert waar ik blijf. Ik heb het al begrepen, de jas aan. De hond kan los. Hij danst verzaligd het erf af, de nevelige nacht in, de doodstille straat uit. Er kraakt nog wat sneeuw onder onze voeten. Er dringt zich een onbekommerd zingen op in mijn hoofd. Eigenlijk kost het niet meer dan een half uur. Een half uurtje en ik kan zeggen dat ik iets groots gepresteerd heb. Ik heb de signalen opgevangen en ben op verkenning uitgegaan. Het bed uit, de trap af, op weg naar heldendaden.

Rakelings voorlangs

2011-02-20T20:43:00.009+01:00

Elfhonderd boeren op weg naar de stad. Blauwwitte vaandels in de knuisten. Met de honden op weg naar Veenhuizen zie ik het allemaal voor me. Geen vrije verkoop van kaarten. Ze rijden op de A12 richting Arnhem en nemen de afslag Arnhem/Zutphen/Velp. Ze komen op verkeersplein Velperbroek. Volgen de N325, steken via de Pleybrug de Rijn over. Bij de verkeerslichten op het Nijmeegseplein sturen 22 bussen (betaald door hun elftal) rechtdoor, ze houden de rechterbaan aan en al heel snel zien ze het Dollardome aan de linkerhand. Plaats voor vele auto's. EO-Jongerendag, Frans Bauer, Shakira, Symphonica in Rosso, Indoor Tractor Pulling. Nieuw geld voetbalt tegen oud manchester en klompen. Het is druk en achteraf minder leuk dan je hoopte. Maar dan Hugo Bargas. Hij is zesenvijftig. Spijkerpak, zwarte kuif, schipperstrui met rugnummer 22. Tenger, donker en rustig. Hij legt uit hoe het kwam. Tijd om na te denken, per slot van rekening is zijn linkerbeen zijn sterkste. Mijn neef kan het ook uitleggen. Die Bargas is een luie jood. Geen grammetje inzet. Dik uitgefloten. Bagger. Lollig is anders, maar ik zeg dat de losse flodder in ieder geval wel bijna raak was. Mijn neef zegt dat je die inderdaad ook als rakelings voorlangs kunt beschouwen.

Warm rood

2011-02-19T09:39:00.010+01:00

Op de dag dat ik hoor dat de winterschilder mij niet zal sparen, schrijf ik een brief. Een werkelijk schitterende brief, gericht aan machten en deskundigheden. Ik gebruik woorden die wanhoop en onbegrip moeten verbeelden. Het is mijn bedoeling dat de autoriteiten getroffen worden door het drama dat zich gaat afspelen in mijn lokaal. Daarom schrijf ik over het juk van goede bedoelingen dat alomtegenwoordig is. Ik schrijf dat ik niet begrijpen wil waarom de muur van rode baksteen (schoon metselwerk) onder een laag gebrokenwitte muurverf moet verdwijnen. Dat ik ook niet begrijpen wil waarom een gebrokenwitte kunststofwand een baksteenrode kleurlaag moet krijgen. Heilstaatprofeten zijn met schuddende hoofden en opgeheven vingers langs de lokalen getrokken. Daarna hebben beulsknechten 'spannende kleuradviezen' verstrekt. Het moet maar eens uit zijn met die rode baksteen. Gebrokenwit erover. De kunststofwanden op de begane grond worden lentegroen, want fris en fleurig. Die aan de middagzonkant verdwijnen onder een laag babyblauw, want koel. Aan de ochtendzonkant leggen ze het af tegen baksteenrood, want warm. Een week lang richt ik mij schreeuwend en zwaaiend met armen tot de autoriteiten. Die leggen eventjes geamuseerd het werk neer. Dan zeggen zij Nee. De vergunningen zijn in orde, hoge machten en deskundigheden hebben besloten op grond van (on)controleerbare argumenten. Het moet maar eens uit zijn met de romantiek, denk aan onze concurrentiepositie, er moet vooruitgang zijn. Alles blijkt geregeld, als een sluipende ziekte.

Stemming

2011-02-05T20:02:00.009+01:00

De ene dag voel ik me bovenop de wereld. Ik heb met de honden over verlaten bospaden gewandeld, de kranten gelezen, mijn zoon voor het eerst mijn auto laten sturen, mijn lief gezoend. Ik weet waarvoor ik leef. Niets aan de hand. De andere dag ben ik neerslachtig. Droom ik over mijn twee verongelukte honden (dodelijk, naar het zich laat aanzien), mijn lief die met een ander het ontbijt gebruikt en mijn dochter die in een ziekenhuisbed aan slangetjes ligt bij te komen. Zaterdag: ik heb de dag voor mezelf. Om zeven uur wandel ik met twee uitgelaten honden langs de Grote Matsloot. Windkracht acht vol tegen. (Maar op terugweg vol mee.) Daarna ben ik met de kranten een uur of twee in de weer. Na verloop van tijd zeg ik lief en zoon gedag, zij gaan op een andere plaats genieten van het leven. Dochter bericht over een galafeest. Ik heb gegeten, een boek gelezen, vastgesteld dat de honden graag tussen mijn benen liggen en Ierland nipt zien winnen van Italië bij het rugby zeslandentoernooi. Mozart draait op volle kracht een hoornconcert de godverlaten kamer in. Ik drink een borrel, schrijf een stukje, kijk wat toetsen na. Weinig hoofdpijn. Op hun dekens ademen de honden vreedzaam, ik ben niet gescheiden, de kinderen zijn niet dood. Ik raak nochtans niet in een feestelijke stemming. Stil hier. En dan kun je Mozart opzetten, maar dat helpt niet.

Wie schrijft

2011-02-05T13:03:00.011+01:00

Naast lesgevende taken, verricht ik sinds enige maanden ook andere eenvoudige werkzaamheden voor het dagelijks brood. Ik heb hier niet om verzocht, ze zijn mij aangeboden — de juiste man, de juiste plaats, dat soort woorden. De autoriteiten weten dat ik bereid en in staat ben me te voegen naar nieuwe situaties, daarbij desnoods aanvankelijke doelstellingen los kan laten. Zij zijn ervan op de hoogte dat ik onder steeds en drastisch veranderende omstandigheden mijn draai betrekkelijk snel weer weet te vinden en goed blijf functioneren. Zonodig ben ik bereid gedrag te vertonen dat afgesproken is binnen mijn taak, rol of functie. Een ander sterk punt: ik ben in staat inzet en rendement goed tegen elkaar af te wegen. Mijn leven is dus (niet) veranderd. In mijn vrije tijd schrijf ik sinds enige maanden nu heel wat af voor de school, het kost mij niet veel moeite. De vooruitgang heeft ook een keerzijde: het voortgangsgesprek. Dit vindt plaats op de kamer van de hoogstverantwoordelijke. Ik zit er stil bij als zij me de weg laat zien. Lang niet alles dringt tot me door, het is het moderne leven, ik ben bekend met de onafwendbare stroom van de dingen. Op weg naar huis wordt ik overvallen door onrust in mijn ziel. Ik neem een besluit. Voor één keer zal ik het masker van de ernst opzetten. Het resultaat is overdonderend. De postbus stroomt over. Met enige kracht word ik gemaand terug te keren naar de oude weg. Onverzettelijk te zijn en de rug te rechten. 'Blief schrieven. Ok veur 't volk dat der niks van begrip.' Tenslotte blijkt ook de gespreksleidster geschrokken te zijn. Wat goed uitkomt.

Oud verbond

2011-02-05T11:46:00.010+01:00

Met de tranen in haar ogen staat een meisje uit havo 4 in de deuropening van mijn lokaal. Wij zijn een toets overeengekomen op dit uur. Haast onhoorbaar verzoekt het kind of ze het uur van waarheid mag uitstellen. Ze deelt de reden voor het verzoek mee. De dierenarts is langsgeweest. Hij heeft haar hond de avond tevoren een slaapverwekkende injectie gegeven en daarmee de dood ingespoten. Het was een oude hond, zegt ze, moe en versleten. (Maar de machteloosheid van het meisje en de verpletterende blik van de hond.) Ik knik. Ik vind het een krachtig argument. Het meisje schreit niet, het is de wind die jakkert, de lokaaldeur die ik heb vergeten te sluiten.

Veilig

2011-01-27T18:15:00.007+01:00

Het huisje staat er nog. Wat aangepast aan de nieuwe tijd, aan de rand van wat nu een straat is geworden maar ooit de vaart was. Dat kun je zien, maar je kunt het niet begrijpen. Je kunt het niet begrijpen als je niet weet dat daar ooit je vader van de brug sprong en je grootvader de ton leegde. Koud stromend water hadden ze, mijn grootouders, en een put op het erf. Je werd wakker van het gutsende geluid van water in een emmer, het astmatisch rochelen van je grootvader en het wegstervend gebrom van een rijwiel met hulpmotor. Of een autobus van de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij. Je schoof de zware, katoenen tijk weg en keek uit het zolderraampje. Van je bed tot aan de horizon: lampetkan, berk, zomer, tuin met prei, wortel, ui en het onbekommerd gekwetter van mussen. Het kraaien van een haan, het getok van krielkipjes. De mensen zijn er niet meer. De kipjes en de kanaries niet. De gedroogde appeltjes niet. Het konijnenhok, de bessenstruiken en de wetsteen niet. De draaibrug over het Ommerkanaal niet. Alles weg. Jammer. Maar in je hart, daar is het bewaard. Daar is het veilig.

Twee tarwe-rogge

2011-01-22T10:37:00.011+01:00

Hij heet Bert, hij is de man bij wie ik langzaam gebakken brood koop. Vanochtend blijkt dat we allebei christelijk waren. We vouwden 's ochtends de handen, lazen de verhalen uit de twee testamenten en namen 's zondags een boek met 150 psalmen (en enige gezangen) mee naar de kerk. Wij geven toe dat het een zekere rust gaf, in feite wel iets moois zelfs. Het mooiste, zeggen we in koor, is toch wel als mensen na een voltooid leven in hun eigen bed overlijden. Van ouderdom. Alles is gedaan. De eeuwige zorg over erfzonde voorbij. Bert bemoeit zich er niet meer mee. Hij vertelt me dat hij zich nog wel bezighoudt met innerlijke dingen, in de geheime leer van Blavatsky is hij geen oningewijde. Later valt de naam van een die op eigen kracht — zonder leraar — de waarheid, de natuurlijke ordening der dingen ontdekt heeft en de verlichting bereikt. Dit lijkt ons allebei een benijdenswaardige toestand. Maar ja, dan heb je de wedergeboorte nog. Goed gedrag in een vorig leven biedt ook al geen garantie voor een gunstige wedergeboorte. Dat kan hij wel zien aan zijn ouders en grootouders. Enfin, zomaar een zaterdagochtend. Brood gekocht. Met de honden langs de bosrand gewandeld en de krant gelezen, een hapje uit mijn leven. Dan denk je toch: daar moet wat over te vertellen wezen.

Dwars

2011-01-18T18:01:00.012+01:00

In de leraarskamer vliegt het kwaad van de wereld om mijn oren. De ambitieloosheid in het onderwijs, de misvorming van de Grote Markt, de gezondheid die kwakkelt, de warmer wordende aarde, de uit elkaar vallende samenleving — alles wordt aan de kaak gesteld. De aanleiding voor dit rumoer zijn wat (door mij) gedachteloos neergeschreven regels. ' De mens is op aarde om rond te lummelen en laat niemand u iets anders wijsmaken. Alles gebeurt toch wel. Het komt goed, zoals alles uiteindelijk altijd wel goed komt.' De commentator kapittelt me. Hij raast en tiert, er komen idealen aan het oppervlak. Hij wenst niet stuur- en verplichtingloos te leven. Ik kan niet verder kijken dan vandaag, hij denkt altijd aan morgen. Ik wil voor mijn eigen kinderen zorgen, hij voor zijn eigen én die van de buurman. In dit verband waarschuwt hij voor de Chinezen en de lui uit India. De miljoenen daar draven zeven dagen in de week en kennen geen rust. Het duurt misschien nog tien jaren, maar dan zijn de tijgers hier. De rooie Drent is bekleed met enige provinciale macht en medeverantwoordelijk voor het juiste doen en denken van mensen. Hij staat dichtbij ze. Hij denkt mee over bepalingen inzake de stroomgebieden van de Aa en de Reest, maar houdt zich ook bezig met de onheilspellende gevaren die een roerloos leven met zich meebrengen. Het zit me dwars — ik ben aangedaan, diep beschaamd over de onvolkomenheid van mijn levenslange denkbeelden.

Brugwachter

2011-01-15T10:05:00.013+01:00

De zoon van mijn broer laat noteren dat hij het maar merkwaardig vindt dat ik meer avonturen beleef dan zijn vader, terwijl die toch beslist meer uitvreet gedurende de dagen van zijn leven. Hij (mijn broer) is jong en ijverig, ik wil het liefst een brugwachter zijn aan een stille kade. Ik ga van de gedachte uit dat de mens niet iets hoeft te doen om iets te beleven. Enige weken geleden ontvang ik een bericht uit Zuid-Afrika. Een oud-leerlinge. Haar vader assisteert bij mij op school als de techniek om de hoek komt kijken. Het spreekt vanzelf dat de vader mij geregeld van dienst kan zijn als ik met de apparaten in mijn lokaal knoei. In haar bericht biedt de oud-leerlinge aan om met beeld en geluid mijn havo 5 iets te vertellen over hoe het er in de buitenwereld aan toegaat. De brugwachter vindt dat werkelijk een prachtidee. Zijn les wordt voor hem gevuld, het echte leven komt de klas binnen. Het wordt nog mooier. Na het aanbod ontvang ik van de vader een stroom geestdriftige berichten. Hij heeft een andere assistent bereid gevonden om beeld en geluid te organiseren voor de gebeurtenis. Het idee groeit en groeit. De voorstelling zal niet in mijn eigen lokaal plaatsvinden, maar in een heus filmzaaltje op de begane grond van mijn schoolgebouw. Dit zaaltje maakt deel uit van een reusachtige open ruimte waar bont gekleurde stoeltjes staan en ontspannende zitzakken. Aan het plafond hangen lampen met gekleurde kappen. Verder zijn er kasten gevuld met laptops, kisten met praktische gereedschappen, er is geen boek te zien, er wordt veel heen en weer gelopen. Bij de entree zijn bordjes aan de muur geschroefd, daarop namen van ondersteunende bedrijven en overheden. De ruimte bestaat nu vijf of zes jaren. Tot gisteren heb ik er nooit een voet gezet. Het is allemaal nieuw voor me. Als de klas gezeten is en het meisje over het leven begint, kijkt de brugwachter roerloos toe. Op drie meter van een enorm beeldscherm snort een laptop. Het meisje staat op een verhoog te toveren met een afstandsbediening — werk in uitvoering. De rectrix en haar adjuncten zijn op de hoogte van het spektakel. Zij hebben met spijt in hun stemmen laten weten helaas niet aanwezig te kunnen zijn. En begrijpen wel degelijk dat ik een mens van goede wil ben. Ik krijg bij dit alles het dankbare gevoel dat ik eigener beweging bijdraag aan de ontwikkeling van de jeugd. Dit is een bevredigende gedachte.

Lijn 82

2011-01-09T20:41:00.023+01:00

Om kwart voor zes in de voormiddag knarst het hek. Het is geen actie tegen mij persoonlijk, mijn zoon vindt ook dat ik de zes uur slaap per dag verdien die de wetenschap en mijn lief schoonzusje voor voldoende houden. Ik vind het fijn dat ik hem nauwelijks hoor. Hij doet de achterdeur op slot, aait de honden, dooft de lichten. Hij stapt zachtjes de trap op en poetst zijn tanden. Ik ga gerustgesteld slapen. Niets aan de hand. De dag passeert. 's Avonds haal ik een Canadese houthakkersmaaltijd uit de oven. Aan de eettafel doet mijn zoon beknopt verslag van de gebeurtenissen in de Gelkinghestraat — het was leuk. Hij vermeldt ook dat op de heenweg, ter hoogte van de afslag Hoogkerk/Peizermade, de buschauffeur het geluidssysteem inschakelde. Of iemand van de inzittenden ook wist waar hij het hoofdstation kon vinden. Ik ben met stomheid geslagen. Soms begrijp ik iets, meestal niet. Mijn ervaringen met het openbaar vervoer zijn beperkt. Ik kom waar ik wezen wil te voet, per fiets of met de auto. Zo stuur ik in 19 minuten van mijn huis naar het hoofdstation in Groningen. Deze bezigheid vergt drie keer een bocht naar links, zes keer een bocht naar rechts. Het overgrote deel van deze afstand beslaat de flauw slingerende N372 van Roden naar Peizermade. Daarna wacht de A7. De Gasunie. Weg der Verenigde Naties. Emmaviaduct. Enzovoort. De busmaatschappij waar de bestuurder zijn brood verdient, leidt aspirant-dienstverleners met rijbewijs D in twee weken op. Deze opleiding omvat rijlessen op een bus, een basistraining openbaar vervoer, én de complete Europese nascholing voor buschauffeurs. Hierna mag er vijf jaar probleemloos gestuurd worden. Bijvoorbeeld op lijn 82, Groningen CS via Peize. Het verbaast me niet dat in Haiderabad, op weg van Secunderabad naar Lingampally, zulke dingen gebeuren, maar op de N372...

Vrijdag

2011-01-07T18:42:00.011+01:00

Het is 1971. Iedere vrijdagochtend zie ik haar, de vrouw en haar wasgoed. Ze stapt om stipt kwart voor negen haar balkon op en ik kijk naar de orde van dienst. Ze laat mijn gedachten gaan. Mijn leraar geschiedenis vindt het goed en kijkt mee. Zij is een gewone vrouw, ze draagt een gebloemd schort. Haar huis, wat kamers in een klein flatgebouw, staat een honderd meter van mijn middelbare school, door een trapveldje en een groenstrook gescheiden van het centrum van de onmetelijke kennis van staatsinrichting en donkere middeleeuwen. Iedere vrijdag is ze er, ik zit achter mijn tafel en ben verstomd dat deze leraar meekijkt. De geschiedenislessen lijden er niet onder. Woensdag vraagt een leerling uit de hoogste klas waarom ik eigenlijk leraar ben geworden. Ik vertel hem over de vrouw, haar wasgoed en de leraar geschiedenis. Ik klets niet aanstellerig over iets met kinderen of roeping. Ik ben geen profeet, ook geen zendeling. Ik zeg de jongen dat ik mijn eeuwige jeugd alleen kan bestendigen door dit voorbeeld na te volgen. Op zo'n kompas wil ik varen. Het is mogelijk hierover na te denken en raadselachtige gedachten te ontwikkelen. Maar de jongen zegt dat hij begrijpt waarom ik leraar ben geworden.

Gastheer

2010-12-30T11:21:00.006+01:00

Vanochtend naar de winkel. Mijn record staat op zeveneneenhalve minuut. In die tijd deel ik de verkoper merk, model en maat mee, trek voor de vorm de broek aan en weer uit, reken af en wissel ook nog een vriendelijk woord of wat met de modekoning van het dorp. Op deze ochtend blijkt dat er een vergissing in het spel is. De pijpenla is afgeladen. De twee pashokjes zijn bezet. Op de krukjes ervoor zitten twee vrouwen die de meegebrachte mannen door de gordijnen heen van adviezen voorzien. Drie t-shirts voor een tientje, spijkerbroeken voor de helft van de prijs. Jannes vindt het allemaal werkelijk prachtig. Hij bestijgt opgewekt de ladder en tilt mijn spijkerbroek van de plank. Ik mag de broek wel passen in het keukentje. In de winkel voor vrijetijdskleding bevindt zich ook een boer die aan de rand van het dorp woont. Hij draagt steevast een zwarte broek boven zijn klompen. De man heeft zijn verzet tegen de matiging opgegeven, hij wenst een maat meer. De strijd is heldhaftig geweest, maar vergeefs. Jannes vindt het een verstandig voornemen, oliebollen moet je niet laten staan. Voor het pashokje stapt de boer uit zijn klompen. Als het gordijn is dichtgeschoven, vraagt de modekoning hem: 'Kuj der inkommen, jong?'

Leerschool

2010-12-29T11:40:00.028+01:00

Op 1 januari 1976 kreeg ik een aanstelling als leraar aan een school voor voortgezet onderwijs. Deze school leidde voornamelijk op voor het werkelijke leven. In die tijd hielden wij er geen modieuze gedachten op na vwb ons pedagogisch handelen. Dit leverde veel moois op. De leerlingen moesten uren op stoelen zitten, hun werk doen en als ze met de wet spotten, kregen ze straf. Per cursusjaar werd er één onfeilbaar rooster uitgereikt. Elke vrijdagochtend spraken we in de leraarskamer van half acht tot acht over werkelijk niets anders dan leerlingen — voor de rest konden we ongestoord doen waarvoor we waren aangesteld. Een overzichtelijke wereld waar de dingen de lui niet in verwarring brachten. Op een dag stuurde een van mijn nieuwe collega's een leerling uit de hoogste klas eruit, een zeventienjarige boerenzoon uit Bovensmilde. De jongen moest zich melden bij de adjunct-directeur met opgaaf van reden. Deze luidde dat hij was heengezonden omdat hij zich als een hond had gedragen. Een ogenblik later klopte de adjunct-directeur aan de deur van mijn collega. Of het klopte dat de knaap zich als een hond had gedragen? De meester knikte. Ik zag en hoorde dat de adjunct-directeur zonder enig vertoon, en berustend op redelijke overwegingen, tegen de jongen zei: 'Ga op de mat liggen en blaf!' De boerenzoon deed het. Hiermee was de kous af.

Snei

2010-12-23T10:39:00.012+01:00

Op woensdagavond heeft een stel opgeschoten kerels mijn woonkamer op rust en ruimte veroverd. Het is een avond waarop er ongeremd bier gedronken, luid door elkaar heen gebruld en rauw plezier gemaakt gaat worden. Het uitgangspunt is dat het leven geleefd moet worden. Mijn zoon heeft het heilige vuur ontstoken, twaalf volgelingen zullen zich melden. In het dorp staan de twaalf bekend. Om negen uur komen ze binnen, drie uren later is de vrede weer neergedaald — de ongebreidelde gezelligheid wordt in de dorpskroeg voortgezet. Ertussenin klinkt het kabaal zoals dat al eeuwen klinkt. Op de bovenverdieping luister ik zwijgend naar de donder en bliksem. In de sneeuw vanochtend vroeg, een voorraad lege flessen bij de achterdeur. Als ik even later met de honden langs de bosrand loop, hoor ik de echo van die ene blikseminslag. Bij zijn binnenkomst de avond tevoren hoor ik een van de levenskunstenaars mijn zoon een vraag stellen. Of hij zijn schoenen ook op de deurmat moet zetten, in verband met de 'snei'. De twaalf kennen Aristoteles noch Cato, voorbeelden noch voorschriften, zij haten veel taal. Er wordt beweerd dat we leven in tijden van neergang waar de sociale media de verbanden versplinteren. Hierover heb ik geen theorieën. Ik zie wel dat deze kerels tuinen omspitten, pakketten bezorgen en vissen vangen. Zij bezoeken beroepsopleidingen aan hogescholen. Ook zetten zij deugdzaam de leeggedronken flessen aan de deur, spreken met twee woorden en sluiten voorzichtig de deur van de afwasmachine.

Applaus

2010-12-21T20:01:00.014+01:00

Op het dagprogramma stond het al aangekondigd: groot onderhoud aan de Deens eiken vloer. Om de huivering voor te blijven, knijp ik er tussenuit. Zoon reist mee, zijn oude basketballschoenen vertonen gaten, nieuwe Nikes zijn gewenst. Het lijkt bovendien een werkelijk schitterende dag voor een langdurige middagwandeling in een ver en winters bos met de honden — wat zullen we genieten. Afgelopen zaterdag heb ik de winterharde kerstboom laten ontdooien in de badkamer om hem vervolgens naar mijn laatste inzichten stijlvol op te tuigen. Het vloeronderhoud vereist een nagenoeg totale ontruiming van de woonkamer. Ook de den dient tijdelijk het veld te ruimen. Als we terugkomen, ligt de vloer er strakstralend bij, de kerstboom staat op zijn uitverkoren plaats. Ik bekommer mij om zijn welzijn. Geef het ding een halve liter water. Hij zal overwinteren. De korte bloei van de den, zijn geurende kegels, het wiegend en eindeloos deinen van zijn takken — het roept gevoelens bij me op. Terwijl ik giet, neigt de boom licht. Geen nood, ik richt hem op. Een ogenblik later maakt de kerstboom water en hevig slagzij. Het is altijd wat. Een kerstboom, opgetuigd door een man die weet hoe hij kerstballen moet vasthouden. Er is een moment geweest van een subtiel evenwicht tussen spierkracht en hersenwerk, natte grond en zwaartekracht. Een ondeelbaar ogenblik van perfectie. Voor even van alle beweging verlost. Om vier uur reis ik af naar Intratuin voor een pot van roodbakkende klei en een zak grond. Morgen ontmantel ik stijlvol kankerend de kerstboom. De potgrond stamp ik stevig aan. De kerstboom is dan weer naar de nieuwste inzichten opgetuigd. Mijn lief en mijn zoon staan er roerloos en ingehouden lachend bij. Er wordt niet geapplaudisseerd.

Liefhebberij

2010-12-20T15:08:00.025+01:00

De boeken in mijn boekenkast zijn grotendeels op gevoel gerangschikt, een nette manier om te zeggen dat elke begrijpelijke en zinvolle volgorde ontbreekt. Meestal vind ik wat ik zoek, het gebeurt ook dat het toeval met zijn schoonheid mijn lezen verrijkt. De kerstverlichting moet branden, de zoektocht naar een passende stekkerdoos neemt een aanvang. (Ik laat de terreinen van de timmerwerken en de electro-montage gewoonlijk links liggen, verberg deze schaamtevolle gewoonte niet, maar loop er ook niet mee te koop.) De kasten waar het gereedschap ligt opgeborgen, zijn ook op intuïtie ingericht. Van de gezochte stekkerdoos in de schuur geen spoor. Op de zolder bevinden zich schuifwanden waarachter het een en ander aan materiaal voor liefhebberijen stof ligt te verzamelen. Geen stekkerdoos. Wel een handig en rijk geillustreerd boekje. In april 1956 heeft mijn vader er zijn naam ingeschreven. In zijn voorwoord maakt de schrijver zich kwaad om een z.i. overdreven, actie van z.g. "Dierenvrienden — en vooral -vriendinnen!", die het houden van inlandse vogels in kooien en volières practisch geheel verbiedt. Thijs Vriends Czn ziet zich beperkt in zijn liefhebberij: een beperking overigens, die ook zijn grote voordelen heeft, omdat vooral kleur en zang in het algemeen bij buitenlandse vogels, die onzer inlandse ver te boven gaan. Mijn vader liet het timmeren van zijn volière aan de buurman over. Ik herinner mij rijstvogels, blauwfazantjes, bandvinken, paapjes, nonnetjes en zebravinken. Opa richtte zijn volières met eigen handen op. Hij liefhebberde met kleurkanaries en wildzang. Opa was goed in de oorlog, maar verwierp de verordeningen op het gebied van het houden van inlandse vogels in kooien en volières. Aan hem dank ik mijn liefde voor kneu, keep en goudvink. Voor een inlandse putter had hij veel over gehad. Een volière heb ik nooit getimmerd. Ik strooi voer. Rijg pinda's. Hang vetbollen op. Klop het tafelkleed uit. Voor het eerst in lange jaren zie ik op mijn erf putters zingend fourageren. Ik voel me opgewonden en roep mijn zoon. Ziet hij dat karmozijnen masker en die gele strepen wel? Mijn zoon ziet het. Ik denk aan mijn opa, zijn zoon en het verrijkende toeval dat het leven kleur geeft.

Pool

2010-12-17T17:55:00.010+01:00

Mijn betrokkenheid bij de economische en sociale omgeving waarin ik leef reikt niet ver. Maar als reactie op eenvormigheid en vervlakking koop ik, als het even kan, mijn kerstboom lokaal. Een oude moeder en haar dochter leven aan de rand van een naburig dorpje. Zij hebben de rechten. Het is altijd hetzelfde. Rond Sinterklaas ziet het achter hun huisje groen van de sparren. De vrouwen werken hard. De laatste jaren stoken zij er hout bij, het is de moderne tijd. Voor hun huisje, in de regen, staat donderdag een man te hannesen met een slinger gloeilampen. De vrouwen zijn buiten beeld. Ik heb de man nooit eerder gezien, als ik hem groet, zegt hij niets. Achter hem elf kleine sparren met pot en kluit, drie alleen met kluit. Ik informeer of hij ze groter verkopen kan. Hij laat de gloeilampen achter in de regen en gaat me zwijgend voor naar een reusachtig sparrenloos terrein achter het huisje. De onbekende man loopt gejaagd in de rondte, kijkt in hoeken en gaten, schudt mistroostig zijn hoofd, loopt weer op de gloeilampen af. Bij de kleine sparren vraag ik hem wat het verschil is tussen de sparretjes met en die zonder pot. Hij haalt zijn schouders op en mompelt: 'iek buitenlander.' Het is altijd hetzelfde, het is de moderne tijd. Het lot is de hardwerkende vrouwen welgezind. Alle kerstbomen zijn verkocht, ze hebben geld gespaard, ze kunnen buiten beeld blijven. Als ik met een sparretje in de auto stap en wegrijd, ben ik neerslachtig.

Spoor acht

2010-12-15T20:24:00.007+01:00

Mijn zoon is een reizende student. Met gepaste weerzin brengt hij per dag uren door in het gezelschap van medereizigers — raakt bekend met het werkelijke leven. In een verre stad bezoekt hij een kenniscentrum. Hij doet er inderdaad kennis op. Maar mijn zoon dient zich ook te bekwamen in prima sociale en communicatieve vaardigheden. Puberperikelen moet hij leren zien als een uitdaging. Mijn zoon verwerpt dit soort denken — nieuw & modieus — en stippelt zijn eigen leerroute uit. Op weg naar huis vergezelt hem afgelopen vrijdag een medestudent die het bestaan van enige god loochent. Op het perron bij spoor acht loert een uitgelezen krijger van Gideon naar de reizende studenten. De man heeft vrienden in meer dan 190 landen en is met hen verbonden door vriendschap en dienstbetoon. Beleefd vraagt hij of hij de jongeheren iets cadeau mag doen. Mijn zoon bezit de basisvaardigheden die er in het maatschappelijke verkeer toe doen. Zonder commentaar neemt hij het Nieuwe Testament en de Gezangen aan. De godloochenaar beheerst zich niet en smijt woedend het Nieuwe Testament en de Gezangen tussen de rails. Mijn zoon begrijpt dit vertoon niet. Maar moest wel ontzettend lachen.

De natuur

2010-12-12T18:21:00.010+01:00

Tussen zeven en acht in de morgen loop ik met mijn honden langs braakliggende akkers. De maïs is van het land gehaald. Tegen de bosrand een weide, op die weide drie paarden. Ons pad slingert zich naar de man die met een riek de paarden van voer voorziet. Hij is een man die tussen vijf en zes opstaat, dan koffie drinkt en brood met spek eet. 's Avonds gaat hij om negen uur naar bed. Hij draagt klompen, een blauw werkjasje en een pet. Hij beschouwt dieren als handel, geen valse gevoelens — hij staat midden in het leven. Als onze paden elkaar kruisen, zit hij hoog op zijn tractor. Hij remt af. Hij maakt geen norse of verbitterde indruk, hij stelt geen vragen en mijn antwoorden interesseren hem niet. Hij zegt alleen dat ik met mijn honden op zijn land loop. Dat er vossen, hazen, eenden en reeën wonen. Hij is in 1949 geboren en woont in het huis waar hij is geboren. Ik mag op zijn land wandelen met mijn honden als ik ze in het vervolg op het zandpad tussen zijn akkers maar aanlijn. De honden springen rond de tractorbanden. Hij keurt ze geen blik waardig en trapt het gaspedaal flink in als hij wegrijdt. Zijn paarden hebben het wel degelijk goed bij min vijf in de natuur.

Hard bewijs

2010-12-11T10:59:00.017+01:00

Vooral over mijn verleden als sportman kan ik mijn leerlingen prachtig vertellen. Ik vertel ze graag over een wedstrijd die ik speelde voor 4000 laaiend enthousiaste toeschouwers. Over mijn kiezelharde schoten en de afschrikwekkende inslagen die ze veroorzaakten. Over de gepantserde bijnaam die ik verdiende. Ik wil nu niet beweren dat ik onbeschaamd sta te liegen, maar ik wil ook niet nodeloos bescheiden zijn. Mijn leerlingen vinden de verhalen werkelijk schitterend, maar ze schreeuwen om harde bewijzen. Een vergrote zwart-wit foto van krap veertig jaar geleden, een zilveren medaille. Sinds Google er is, verstrek ik ook een zoekterm. De eerste van ongeveer 5.020 resultaten (0,23 seconden) levert de TAT-lijst op. Topscorers Aller Tijden. Bovenaan die lijst legendes uit mijn jeugd. Ver onder hen staat mijn naam voor de eeuwigheid gebeiteld. Zachte bewijzen, meneer, zeggen ze. Op vrijdag 10 december, om 14.08 uur, nemen we het op tegen Sale & de Jongens. Het zijn jonge, sterke krijgers — ze zullen kampioen worden. Het is drie tegen nul voor de Jongens. Terloops raap ik een bal van achter mijn doel. Ik heb het gezien. Leg aan en vuur. Vol ongeloof ziet de volgepakte zaal de bal de lucht splijten. Na tachtig meter slaat de raket in, de zaal ontploft. Sale staat er door de donder getroffen bij. Hard bewijs, eindelijk. Sale heeft maandag het eerste uur Engels. De Jongens ook. Ik kan niet wachten.

Roestvrij

2010-12-05T18:34:00.012+01:00

Ik luister altijd naar mijn broer (langer, jonger, hoger). Soms praat hij over de kleinigheden van de dingen, soms over de grootte ervan. Ditmaal vraagt hij of ik het een aardig idee vind dat hij van Oud op Nieuw zijn nieuw kampeervoertuig op mijn erf zal komen parkeren. Hij neemt dan zijn lief mee en onze moeder. Hellend slapen geen bezwaar. Een levensvraag. Mijn broer rept van familiebanden en het aanhalen ervan. Hij praat ook over drinken en eten. Op de grote vragen van het leven heb ik nooit een antwoord. Ik denk er niet over na. Ik kuier en hinkel maar wat aan. Je moet het leven licht en zonder verantwoording leven. Elke dag heeft genoeg aan zichzelf. Morgen zie ik wel weer. Een roerloos leven leiden, dat lijkt me een werkelijk heel fraai streven. Op 1 januari ken ik mijn broer, op 17 dagen na, 51 jaren. Als hij belt met zijn levensvraag, zegt hij op terloopse wijze iets dat voor mij tamelijk onbegrijpelijk is. Hij wil eens met vier ogen en twee handen op een buik bij elkaar gaan zitten om te achterhalen of zijn herinneringen aan die 51 jaren dezelfde zijn als de mijne. Ik vermoed van wel. Het zou me beslist niet verbazen. De band is roestvrij. Maar het is mogelijk dat zijn herinneringen hem parten spelen. Het is ook mogelijk dat mijn broer een cursus volgt. Of in het midden van zijn leven staat.

Hinkelen

2010-11-02T18:15:00.015+01:00

Vanochtendvroeg tref ik in mijn elektronische postbus een bericht aan. De afzender blijkt dit om drie uur 's nachts te hebben verzonden. Ik sla de krant open, en inderdaad, hij/het staat erin. Om acht uur stap ik op mijn fiets om wat geld te verdienen. In mijn rugzak een luisterboek. Het is De Mol (en andere dierenzkv's) van A.L. Snijders. Op de dinsdagochtenden zitten er vierde en vijfde klassen havo voor mijn schoolbord. Ik word betaald als leraar Engels, nochtans beweeg ik mij hinkelend door het onderwijs. Schuw de zijsprongen niet. Op het schoolbord schrijf ik: 'Mulisch is (er) geweest.' Daarna plaats ik een levensgroot Snijdersportret (50 bij 70cm) op een stoel en vertel mijn leerlingen over de Constantijn Huygens prijs, meneer Snijders, de groep gras en de zkv's die ik sinds enige tijd thuisbezorgd krijg. De kinderen gedragen zich zoals ik kan verwachten: beleefd luisterend, afwachtend — Nederlandse literatuur, ook goed. Als kers op de taart bied ik ze een of twee gesproken zkv's aan uit de meegebrachte bundel. De eerste groep vindt het na één zkv welletjes. In het tweede en het derde lesuur brengen anderen het tot twee. De klas die het vierde lesuur komt luisteren, voelt en ziet mijn kinderplezier. Zij willen wel zes zkv's horen. 'Hond' blijkt een fijn stukje. 'Bal' valt nog meer in de smaak. Er is een (allochtone) leerling die inderdaad weet dat Hitler één bal had. (Ik niet.) Ook is er onder de 124 leerlingen op deze dinsdagochtend een die de naam Nescio eerder heeft gehoord — gelezen heeft zij hem niet. Ik vind dit een bevredigende score, zoals ik kan verwachten. Hetzelfde gaat op voor de opbrengst van mijn lessen vandaag. Meestal kom ik er zonder kleerscheuren af, zijn we allemaal tamelijk tevreden. Een op de vier is werkelijk heel bevredigend.

Stoïcijn

2010-10-29T15:37:00.008+02:00

Bij de groenteboer vraag ik in eerste instantie om bosuien. Het etiket op het houten kistje stelt het zo voor. Verder zegt het etiket dat bosuien p/bos 1 € 99 kosten. Adembenemend, ook al begrijp ik het. Vanwege de vrije dagen heb ik de tijd in mijn handen, sta mijzelf dus een frivoliteit toe. Ik informeer bij de groenteboer of de vraag wel goed gesteld is. Had ik niet moeten vragen om een bos bosuien. Of vindt hij dit misschien hypercorrect. Zijn bosuien misschien een speciaal soort uien. Zoals je ook rode, gele, zilver, stengel en lente hebt. De groenteboer blijft onverstoorbaar en legt me zonder te klagen over leed en pijn uit dat bosuien doodgewoon lenteuien zijn. Komen niet uit het bos. Worden groen geoogst met een kleinere dan wel een grotere bol, per bos verkocht en hebben een lange hals. Heel geschikt voor maaltijdsalades. En verder maakt al dat gebeuzel van mij hem geen moer uit. Ik krimp en verlaat de zaak in stille bewondering voor deze leerling van de Stoa.

Louvremoment

2010-10-28T11:39:00.014+02:00

Mijn vriend (niet dood) heeft van de wetenschap vernomen dat hij voor zijn kostbare gezondheid werkelijk niet hoeft te vrezen. Er is ruim voldoende tijd om te genieten, hij hoeft zich geen zorgen te maken om toekomstige gevaren. Nochtans blijft hij op zijn hoede. Op de vroege avond van 27 oktober wandelt hij me tegemoet op de omgang van het voetbalstadion in Groningen. De boerentrots speelt deze avond tegen de lui uit Den Haag. Voorafgaand aan de wedstrijd zullen we voor een vaste prijs onbeperkt eten en drinken bij Wok Euroborg. Mijn vriend en ik hebben enige twijfel over het wegwerprestaurant, maar de keuze is voor ons gemaakt door de jongeman in ons gezelschap. Onze hoofden breken niet, we lachen en praten. Wij kennen de gespreksonderwerpen, benaderen ze onnadrukkelijk en zijdelings. Bij het eten, drentelen en drinken haalt mijn vriend hoofdschuddend een strip met pilletjes uit zijn binnenzak. Zo ver is het nu gekomen, zegt ie. Tweemaal daags met een glas water. (Hij beschouwt het gebruik van hulpmiddelen als een nederlaag.) Hij verhaalt over zijn jongste zoon die de wederopstanding van zijn vader een 'Louvremoment' noemt. Misschien moet vader nu op pelgrimstocht. Wij glimlachen over de parate topografische kennis van de zoon. De boodschap is eenduidig, wij begrijpen de bedoeling, er is geen misverstand mogelijk. Wij voelen de warmte, zien de liefde. Mijn vriend is een gezonde, volwassen kerel, die zich ook in zijn huidige gemoedstoestand niet zal laven aan bronwater van heilzame kwaliteiten. De wind en het water op Cuba of Terschelling zijn hem voldoende. Mijn vriend is goed in staat zijn nieuw gevonden leven op andere manieren te completeren. Hij geeft de voorkeur aan aardse vormen van ruilhandel. Aan de kassa zegt mijn vriend dat de avond op zijn rekening gaat. Even later mengen wij ons onder de Z-side en luisteren geïnteresseerd naar de ruwe zangkoren. Het is een mooie avond.

Handel

2010-10-25T18:18:00.015+02:00

De reis wordt beëindigd, komt tot een waardige afronding op het kerkhof. Daarna, aan het eind van de laatste ochtend, is het de bedoeling dat er mondvoorraad wordt ingeslagen voor de terugreis. Aan de boulevard de Ménilmontant weet ik een alimentation en een bakker, van zeven uur 's ochtends tot halfacht 's avonds geopend, op zondagen van acht tot een. Andere mogelijkheden onderzoek ik nooit. Ik heb iets gewichtigs gedaan, Hispaniola ontdekt en de toegangsweg naar het goudland. Het probleem is dat ik heel goed weet wat ik wil, maar de autochtonen half of geheel niet versta. Ik moet goed Frans brood hebben, wat ham en schapenkaas, een fles bronwater met citroen. De Franse levensstijl. Ik doe me niet beter voor dan ik ben, ik prevel bonjour en s'il vous plaît, wijs met mijn vinger en als ik het helemaal niet meer weet, praat ik onbegrepen Engels. De middenstanders staan voornaam en eersteklas voor hun schappen. Het eind van het liedje is steevast hetzelfde: de vriendelijke bakkersdame me steekt me een onbedoeld brood toe en de Noord-Afrikaanse kruidenier zet me af. In zekere kringen geniet hij vast enig aanzien. Hij weet dat mijn bus wacht. Hij kan net zo slecht rekenen als ik. Dit jaar moet ik € 5,10 neertellen. Ik leg drie twee-euromunten en een dubbeltje op de toonbank. Handig voor de tollenaar, dunkt me. Hij strijkt het bedrag op en sluit met een glad gebaar de geldlade. Bonne journée, zegt-ie uitgestreken. Tot zover de handel. Alles is handel. Wat moet ik er verder over zeggen?

Gedachtegoed

2010-10-24T13:28:00.011+02:00

Aan de periferie — altijd druk, dag en nacht, men slaapt er nooit, er heerst een permanente staat van opwinding — goochelt een collegiale medereiziger met idealen. Hij doet in kunsten, leest breed en wenst de minderbedeelde te verheffen. Zijn argumenten zijn werkelijk heel duidelijk, hij maakt geen onderscheid tussen leer en praktijk. Hij bouwt moeiteloos op rassenverbeteraars uit Wageningen, het gedachtegoed van Marcel Proust en Roger Scruton, rijkssubsidies die cultuur onder de barbaren moet brengen en ziet geen heil in theedrinken met Turken en Marokkanen. Het klinkt allemaal redelijk uit zijn mond. Deze collega heeft ook een boodschap voor het onderwijs. Hij wil de moraal veranderen. Zegt: adel verplicht. Elke leraar krijgt een loonzakje met daarin voor ieder eenzelfde aantal daalders, een rooster met kantoortijden en de heilige opdracht in die veertig uren het volk te verheffen. De oplossing voor alles. Ik haal diep adem, ik ben een gelukzoeker die tastend door het leven wandelt, ik twijfel. Mijn ideeën zijn dun als een eierschaal. Toch waag ik het met hem te twisten. Ik mompel dat alles handel is, dat aarzeling leven betekent, dat je nooit van je plaats moet komen, dat er geen gelijkheid is en niet moet komen ook. De collega trekt bij deze krantenkennis zijn onderkaak gevaarlijk naar links en loopt rood aan. Hij walgt van mijn waardeloze standpunten. Later wordt er op mijn deur geklopt. Het stalen kaderlid wil nog iets kwijt, zegt: even goede vrienden. En wenst mij een goede nachtrust. Ik vind het een aardig en roerend gebaar.

Inzicht

2010-10-23T18:43:00.013+02:00

Op mijn reis doe ik vier pompstations, drie kathedralen, twee musea met kunst en een hotel aan de rondweg aan. Ik zie de gure en ongure gezichten van de stad, van medereizigers — bewondering, afgrijzen, ongeloof. Ik reis over Oosterhout en Gent naar Parijs en dan weer noordwaarts over Rijssel en Utrecht naar huis. Tussendoor tevredenheid, domheid en chaos. Bij de basiliek van het Heilig Hart vraagt een collega of ik heimwee heb naar mijn honden. In de slang voor het museum van Orsay loert een medelander naar me. Hij ziet van een afstandje mijn ontreddering en informeert of het een beetje gaat. Mijn geestestoestand is ook de laatste twee dagen onderwerp van zorg bij wat leerlingen. Ik kijk in de spiegel die me wordt voorgehouden, de gevaarlijke reis die vol burgerangst en halflandelijkheid in verhalen in mijn hoofd zit. Maar het avontuur vindt een einde. Vanochtendvroeg een waardige afronding: achter de beschutting van een bosrand zie ik het kalme en onverstoorde gezicht van een dorp, de montere gezichten van mijn honden. Op de hoofdvraag antwoord ik: Je ondergaat iets waardoor alles inzichtelijk wordt.

Papiergewicht

2010-10-15T18:42:00.013+02:00

Ik hoef niet jaloers te zijn. Op vooruitgang boeken in het leven, geld, landerijen, een stoel aan een eigen bureau. Je bouwt je leven op totdat het in mekaar dondert. Als het een tijdje goed gaat, gaat het toch weer fout. Aan het eind valt het mes. Of eerder. Het mes heeft vele vormen. Ziekte, neerslachtigheid, dementie, dood, verval. Alle lui wacht dit lot. Dat is toch mooi. Nu doe ik er een schepje bovenop. Ik heb geen krantenwijk gehad, ben dus geen miljonair geworden. Graag lees ik over iemand die erbarmelijk weinig vooruitgang boekt, met een wandelstok door het leven slentert. Nochtans houd ik mijn kinderen voor dat ze hun best moeten doen, goede diploma's halen, fortuinen vergaren en met hun kredietkaarten vrijheid kopen. De gewone dingen van het leven tot alles op zijn plaats gevallen is. Het is vuil en ontroerend. Een stijlfiguur die in eerste instantie op tegenstelling of tegenspraak lijkt, maar met toch een groot en onontkoombaar waarheidsgehalte. Misschien. Weet ik veel.

Tweede gedachte

2010-10-12T18:07:00.008+02:00

De zon moet schijnen, het leven moet loom en plichtloos voorbij glijden. Rondlummelen bij de kachel in de winter, rondhangen onder de appelboom in de zomer. Dat lukt niet altijd, dan drupt de regen uit dakgoten en waait er tegenwind. Een maand of vijf geleden vraagt een goede collega of ik met hem mee wil reizen naar de hoofdstad van Frankrijk. Dat moet jij willen, zegt hij, daar staat jouw naam op: de velden der gelukzaligen, de toren van Eiffel, de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, hoge gothiek en de eeuwenoude symboliek van doolhof en labyrint, het ongewassen en ongekamde leven langs de rivier. (Klein terzijde: er reizen ook veertig jong-volwassenen mee.) De collega verpakt zijn vraag als een getuige van Jehova, heeft zijn voet tussen de deur. Ik zit in de tang. Zeg flink dat ik geïnteresseerd ben in de Bijbel en de koninkrijkszalen, geen oorlogen wil voeren en bereid ben een boottocht te gaan maken over de haatstroom. Maar bij de tweede gedachte twijfel ik altijd. Maandag reis ik aarzelend en vol burgerangst mee en denk (als altijd) de eerste dag daar in de stad waar het nimmer donker wordt: nog vier nachtjes slapen. Ik beschouw het allemaal maar als een louterend (laatste) offer — vermomd als doelbewust streven om mijn zwakheid te overwinnen.

Lichtend voorbeeld

2010-10-09T10:03:00.012+02:00

Gisteren komt mijn studerende neef langs om de familiebanden aan te halen. De jongeman slaapt in de Achterhoek, doet aan studie in Utrecht, drinkt in Groningen, eet en lacht in Noord-Drenthe. Dit alles in een etmaal — het sprookje van het publieke transport. Bij de bonen en de rijst komt het gesprek op ijver en gedrag. Zijn vader (mijn broer) is ontvankelijker dan ik voor de gedachten van de maakbaarheidsdenkers. Mijn ideeën over de heilstaatprofeten bevallen hem niet. Hij heeft zijn lokaalstoel verruild voor een die groter is en bovendien gemakkelijker zit. Bezit een ruim en rustig kantoor. Omdat ik mijn broer gebruik als teken voor mijn eigen leven besluit ik hem te raadplegen bij de gedachtenwisseling aan de eettafel. Een tekstbericht. Broer meldt dat hij het op school kalm aan doet. Overzichtelijke werktijden, geen sloven, geen vernedering — weer eens een havo 5, voor de rest staftaken en binnenkort vier maanden opfrisverlof. Een lichtend voorbeeld. Nochtans meen ik er eentje beter te kunnen gaan. Ik geef slechts op drie dagen weinig lessen, voer een lichtvoetige staftaak uit, heb een aanzienlijke salarisverhoging in het zicht en houd me voor de rest van de domme. Mijn broer schrikt hier niet van, juicht en schreeuwt: Check mijn salarisstrook, loser! Het onderwijs gaat kapot aan parasieten als jij! Ik spreek hem niet tegen, ik twijfel evenmin, mijn broer is een autoriteit. Ik bericht hem dat ik met zijn complimenten prima leven kan.

Gissen & raden

2010-10-05T15:21:00.018+02:00

Tegen een gepaste vergoeding verricht ik dit schooljaar goede werken op het gebied van de informatiestromen. Deze arbeid wordt een staftaak genoemd. Het gaat als volgt: directie en collega's sturen mij nieuwtjes, ik herschrijf die (soms) en plaats ze vervolgens — fraai vormgegeven — in een bericht. Als ik niet aan drie pagina's kom, verzin ik er gewoon iets bij. Ik houd het luchtig, zoek wel naar ordentelijke woorden. Stijl is alles, inhoud is niets. Het onderwijs is een organisatie met veel gekanker en zelfhaat. Er zijn dus collega's die mijn werken met een wegwerpgebaar van zich af schudden. Zij heffen de handen, hebben bezwaren, want principes. Ik ben erg op deze collega's gesteld. Een van hen is zo vriendelijk mij bij herhaling te laten weten wat hij van mijn schrijven vindt. Hij doet dit bij voorkeur 's avonds laat en in de weekeinden. Zijn kritieken zijn niet mals, hij voelt zich het woedend slachtoffer van een misstand, wil iets ontrafelen wat niet bestaat — ik vermaak mij er dus bijzonder mee. Er zijn nu vier nummers van het periodiek verschenen. Bij het vierde is er kennelijk iets mis gegaan: de ingezonden brievenschrijver is tevreden. De adressant vraagt wel of ik de kopjes wil veranderen: hij heeft nog immer moeite zin van onzin te scheiden. Ik doe niet wat hij vraagt, ik voel me op mijn gemak in een wereld waar waarheid en verdichting niet van elkaar te onderscheiden zijn. (Het blijft altijd gissen en raden.)

Bildung

2010-10-01T18:38:00.016+02:00

Een vragenlijst. Een lerares in opleiding wil graag antwoorden. Wat kan zij bijvoorbeeld uitrichten te midden van een kwijlende troep hyena's — er met haar leven vandoor gaan. Wat kan ik haar meegeven. Ik vul graag vragenlijsten in (Libelle, Viva, Margriet). Dit is een zonnige bezigheid, het is aan te bevelen. Het tekent mijn geestesgesteldheid: iedereen heeft het recht onbekommerd te leven. Ik schrijf dat zij zichzelf serieus moet nemen, maar dat er altijd wat te lachen moet blijven. Niet teveel nadenken. Niet teveel interpersoonlijke stijlanalyses. Ook schrijf ik dat zij er goed aan doet aan culturele Bildung te doen. Een voorbeeld. Jaren geleden komt er in de leraarskamer van het onderwijsinstituut waar ik werk een jongeman naar me toe — een leraar in wording. Hij zegt dat hij ooit les van me heeft gehad op een gymnasium in de stad. Ik ken hem niet (meer). Hij weet nog wel hoe ik heet, weet werkelijk niet meer wat ik hem allemaal geleerd heb, maar herinnert zich nog wel een gedicht dat ik ooit (bij toeval) behandelde. Hij citeert zelfs. Ik ben verbluft. Loop over het water naar mijn lokaal. Stel je voor dat mensen zich zoiets nog herinneren. Een gemeenplaats: ik had echt het idee dat ik niet voor niets geleefd had.

Vriend (niet dood)

2010-09-29T15:36:00.027+02:00

Mijn vriend heet Henderikus (geboortenaam). Ik ontmoet hem voor het eerst in 1971 of 72. Ik zie hem twee jaar lang iedere schooldag, in andere perioden zie ik hem nooit. (Wij hebben levens die zich grotendeels buiten elkaars gezichtskring afspelen. Het begrip vriendschap wordt te eng gebruikt — verjaardagsvisites, van oud op nieuw, pinda's en genever — maar de onze is ongehinderd en vrij.) Hij heeft vooruitgang geboekt in het leven. Drie bv's en een belastingadviseur die zo nu en dan zegt dat hij een auto moet kopen en zichzelf als directeur op zijn eigen loonlijst zetten. Dit alles omdat het moet, dit is het bedrijfsleven. Hij is al zijn hele leven zijn eigen man en vertrouwt de adviseur met mate en gezond verstand. Kiest nooit de eenvoudige weg. Koopt zijn ondergoed bij de Hema. Stemt op de links-idealen — altijd een vrouw. Een week geleden spreek ik een jongeman die mijn vriend goed kent (ziet hem vaker dan ik). Deze rept van kantje boord. De schrik, de ontzetting. Ik stuur mijn vriend een tekstbericht, noem hem een mooie lul (een term van liefde en genegenheid) die er niet stiekem tussenuit moet knijpen. Hij is geroerd en nodigt zichzelf uit om Ajax te komen kijken en medisch verslag te doen. Een stap vooruit, zo noemt hij dat. Als hij binnenkomt is hij vrolijk en geestdriftig — geen ander mens geworden. Het ziekenhuis zegt: ruiterembolie, fataal in 99% van de gevallen. Mijn vriend lacht niet als hij zegt dat hij veel geluk gehad heeft. Intussen speelt Ajax van links naar rechts, daarna van rechts naar links. De krant zegt vanochtend dat het een gelijkspel is geworden. Wij praten over hoe hoog het leven, de vriendschap bij ons genoteerd staan. Over angst, de zorgen. De familie, de kinderen. Hij lacht hierbij, ik hoor de tranen.

Broederschap

2010-09-26T21:40:00.016+02:00

Kermisvolk, beursgangers en brouwmeesters die stoep en straat hebben ingenomen met bierpompen en kleurige reuzenparasols. Het dorp feest een week. Dinsdag is het paarde(n)markt. De duvel en zijn ouwe moer reizen aan om het glas (de glazen) te heffen. Zaterdag, zondag, maandag zeker. Dinsdag voert men het vee aan — een bijkomstigheid. Zoon en dochter mengen zich op de zaterdag ook onder de feestvierende en drinkende meute. Hij met vrienden, zij met vriendinnen. Er zijn botsautootjes en een reuzenrad, er is een beursterrein, er is muziek. De vijf kroegen puilen uit. Om twee uur 's nachts een tekstbericht van zus naar broer om een afspraak. Zus met een voetbalvriendin, broer met twee basketballkameraden. Mijn kinderen ontmoeten elkaar bij de botsautootjes. Daar wankelt een dronken aap voorbij die mijn zoon aanspoort die meid gewoon te pakken. Het dier heeft niet in de gaten dat het zijn ondergang tegemoetgaat. Zoon veert twee meter omhoog en eist woest genoegdoening. Zijn twee kameraden dansen gretig vuistenzwaaiend op en neer. Hulptroepen, kameraadschap, respect. Dan volgt moderne krijgstaal en verschroeiend hanengedrag. De aap druipt (niet) geslagen af. Hij heeft haperend, juist binnen de tijd, sorry gezegd. Ik koester dit vertoon van macht en liefde. Een verhaal van wapperende vaandels en blinkende harnassen, dat de verbeelding prikkelt (de mijne althans).

Geestverwanten

2010-05-23T18:39:00.020+02:00

Afijn, het leven. Het zorgcentrum in Hardenberg is een, zoals men dat in de volksmond noemt, verpleeghuis. Mijn oude tante heeft het aan haar stemming en gedrag, mogelijk ook aan haar geheugen. Zij woont op kamer tien van afdeling de Marke. Tijdelijk, zegt ze. En ik geloof haar. Mijn moeder ziet er nogal tegenop haar zus te bezoeken. Ik niet. Ik voel me daar onder geestverwanten. Er zit misschien zelfs wel iets bij van jaloezie. Ik denk wel eens dat ik ze een beetje benijd, de mensen die daar wonen. Die doen maar gewoon wat ze voor de kop komt. Die zitten nergens mee. Die lijkt het niet uit te maken hoe er over ze gedacht wordt. En soms wordt er wel degelijk gelachen ook. Maar zo ziet mijn moeder het niet. Die ziet een onhoudbare situatie, haar zus die geholpen moet worden. Haar zus die een moeilijk leven geleid heeft, vol zorg voor het welzijn van anderen. Nooit aan zichzelf gedacht. Afijn, het leven. Op de binnenplaats zit mijn tante met een sigaret in de zon. Nou echt, ze kent ons meteen. Ze lacht. Ze maakt het goed. Ze doet bedaard verslag van de kleine verrichtingen en gewaarwordingen in het verpleeghuis. Het eten is er niet om te vreten. Ze moet vaak en veel formulieren invullen. De andere klanten malen. De meisjes die er werken zijn kordaat en werkelijk heel lief. Ze is afgelopen week nog naar de markt geweest met een van hen. Om te proberen. Samen lachen we hartelijk om een kwiek heer in een net pak. Hij loopt doelbewust op een zonnescherm af. Ik denk dat hij daar iets moet instellen. Hij stoot zijn hoofd aan het ijzeren frame. Je kunt zien dat het hem toch nog overvalt. Dan marcheert hij onaangedaan voort, over de binnenplaats, onder de zonneschermen door. In de tweede ronde bukt hij bijtijds en stoot zijn hoofd aan het eerstvolgende obstakel. En zo voort en zo verder. Het laat zich aanzien als een ritueel dat hij tot zijn volle tevredenheid afwikkelt. Als ik mijn tante bij het afscheid zoen, zegt ze: 'Bliede daj d'r waren. Kumpt nog ies an.' De hordenloper loopt intussen nog zijn rondjes. Als hij ziet dat ik ga, zwaait hij als naar een oude bekende. 'Kalm an, heur!', zeg ik. De man grinnikt.

Vormvast

2010-05-22T08:09:00.020+02:00

Ik heb heel andere plannen, ik ben alleen maar uit op een buitelend vossenjong of een roepende koekoek. Het is nauwelijks half zes, al behoorlijk boven nul, er staat een frisse noordenwind en het bos ligt in de zon. Toch nog plotseling, zegt men dan in overlijdensberichten. Op het heideveld verdringen ze zich met zijn twintigen (windjacks in luide kleuren, verstandige schoenen, rugzakken) rond de leider van de partij. Zij zijn bezig zich te bekwamen in het herkennen van sporen van de minder zichtbare deelnemers aan de vaderlandse natuur. Mijn honden hebben al een eerste bad genomen, ze brengen zich in alle eenvoud in gereedheid voor een hartelijke begroeting. Vermoedelijk heeft de groep natuurvorsers ondertussen ongekende hoogten bereikt bij haar determinatiepogingen, en omdat deze lieden gewoonlijk vormvaste types zijn, lijn ik de honden aan. 'Dat is heel verstandig', stelt iemand om te beginnen vast. Een partijgenoot voegt eraan toe dat hij de bevoegdheid bezit een bon uit te schrijven als de honden zich buitenpads begeven. Zo zijn we een paar minuten bezig. Tenslotte informeert een derde goede vaderlander naar wat ík eigenlijk vind van de beteugeling van de orde in het open landschap. Ik zeg dat ik daar niets van vind, maar dat er altijd wat te lachen moet blijven.

Vuilniszak

2010-05-20T12:55:00.032+02:00

Mijn oudste Labrador heeft een fikse bult tussen zijn schouders en mankepoot al drie weken. De dierenarts bij wie ik moet zijn, is oprecht blij me te zien. In een klein half uur deelt hij de inhoud van zijn vuilniszak. Dubbele hypotheeklasten, het puberbrein, het leven op het platteland, een feestelijke jeugd, de echtelijke trouw, de staat van het onderwijs, de huizenprijzen in onze buurt, het opvoeden van kinderen en het drinken van echt goede oude genever. Ik luister met interesse. Ik ben erg op deze arts gesteld, een weldenkend mens. Maar dan zegt hij iets onrustbarends: de eerste keer is de ergste, daarna gaat het vanzelf. Ik denk aan van alles, maar niet aan liegen. Tussendoor rukt de man opgewekt en ambachtelijk aan voorpoten, snuit, en hoofd van mijn hond. Die geeft geen krimp. Tot onze geruststelling zegt hij: Gewrichten kurkdroog, bult littekenweefsel. Dan wandelen hij en ik naar buiten om het gangwerk van de hond eens nader te onderzoeken. Met kennis van zaken grijpt hij even later de hond bij de linkerschouder. Gepiep. Peesschedeontsteking. Terug in de spreekkamer rukt de dokter illustratiemateriaal tevoorschijn. Pezen en spieren en botten. Hij kijkt me aan en zegt: Als je het niet begrijpt, bel ik je vrouw wel even. Hij is op de hoogte van de grenzen van mijn bevattingsvermogen. Even later reken ik 58 euro's af. Het is een schamel bedrag dat ik graag betaal voor een verrijkend consult.

Gestolde tijd

2010-05-16T13:22:00.013+02:00

Op 15 mei is in Groningen de miskende zanger/liedjesschrijver Randy Newman (Oscar, Emmy, Grammy, rechtszaken, nooit een hit in de Verenigde Staten) uitgenodigd. In de grote zaal van de Oosterpoort zitten honderden mensen — liefhebbers en kenners. Newman komt om half negen op en gaat achter de vleugel zitten. Vervolgens werkt hij het programma af aan de hand van verzoeknummers uit de gestolde tijd. Tussendoor zijn er verhalen waarmee hij de werkelijkheid naar eigen inzicht ontvouwt. Niemand heeft bezwaar, er ontstaat geen rumoer, er is veel geklap. (Er zijn een paar onverschilligen die hun geheugen willen voorblijven: zij maken met hun bewegende telefoons foto's en geluidsopnames. Mijn eerste reactie is: een woord van vermaning, mijn tweede: wat kan het mij ook schelen.) Newman zegt en speelt twee uur lang prachtige dingen. Alles prikt en geeft gevoel. De werken zijn geen vreemdelingen voor mij. Dit spijt mij niet. Integendeel. Het leven moet niet veranderen. Ik vind: je moet het met het beste doen. Verder is er niets. Je moet niet steeds achter nieuwe dingen aangaan, dan ontdek je de kern van de zaak niet. Het is een bedwelmende avond. Als het gedaan is, en de zanger/liedjesschrijver vertrekt, zegt hij: 'Het was een leuke avond. Voor mij. Rij voorzichtig naar huis.' Ik ben het met hem eens, en doe het.

Opportunist

2010-05-14T15:11:00.032+02:00

In de zwellende en krimpende muil van de herdenkingen (het is mijn bedoeling dat u getroffen wordt door het drama dat zich nu gaat afspelen) een tamelijk gewoon verhaal uit het jaar '45 van de twintigste eeuw. Mijn opa kruit jutezakken chilisalpeter, patentkali en superfosfaat van het vrachtschip de loods aan de Dedemsvaart in. Met deze arbeid verdient hij zijn loon. Hij heeft de Bijbel op het nachtkastje en kent de verhalen over volkswoede en steniging. Mijn opa is geen kwaaie kerel, hij is een opportunist, hij kent het alledaagse leven. Het is 6 april, een zonnige vrijdagmiddag, twee dagen voor de 16e verjaardag van zijn jongste zoon die mijn vader is. Opa hoort een verward schreeuwen. Mensen zwaaien met de armen, sommigen snikken: de Canadezen komen! Een afspraak. Opa legt zijn handwerk neer. Hij gaat poolshoogte nemen. Inderdaad ziet hij drie tanks de Langewijk afrollen. Even later neemt een ongeregelde troep mannen, moffen en landverraders gevangen. Dan verlaten de drie tanks het veendorp weer. Opa gaat niet graag van huis, hij blijft ter bewaking achter met een tweede strijder en hun stenguns. Enkele minuten na de aftocht van de tanks komen twintig Nederlandse SS-ers als struikrovers door de achtertuintjes aan de Hoofdvaart uit de richting van Balkbrug. Onheil. De situatie is nog gewoner dan gewoon: opa lost een paar schoten en zoekt een goed heenkomen. Tevergeefs. Even later wordt een dertigtal mannen - sommigen aangewezen door de NSB-er Hugo Burgers, een dorre, opportunistische bloemist in de Tuinstraat - weggevoerd naar het café van Jan Leunge in Balkbrug. Daar worden, bij kaarslicht, vijftien goede, tamelijk onschuldige vaderlanders uitgezocht voor een nekschot. De rest mag gaan. Opa is de vijftiende van rechts. Hij is de enige schuldige (BS-er, gewapend verzet). Hij heeft de lagere school doorlopen en weet wanneer de nood aan de man is. Hij steekt dus zijn vinger op en vraagt of hij even naar achteren mag. Dat mag. Een paar dagen later is Dedemsvaart echt vrij, maar mijn opa heeft redelijke bezwaren. De zaak is nog niet afgewikkeld: er zijn zuiveringskosten. In villa Landzicht, Langewijk 362, zitten mannen in verzekerde bewaring, vastgeklonken dankzij naïviteit en opportunisme. Onder hen Burgers. Opa past zich aan de situatie aan en haalt er zijn voordeel uit. Hij steekt zijn vinger op en vraagt of hij even naar binnen mag. Mijn opa is geen prater. Toch vraagt hij dringend om een duchtig gesprek met de bloemenman die niet deugt. Onder vier ogen. Dat mag. Tot zover de herdenking. Een kleine kreet, voor eigen gebruik.

Achteloos leven

2010-05-12T19:00:00.015+02:00

Een verontruste collega - enthousiast, levendig, plichtsgetrouw, jong - spreekt via een elektronisch bericht haar zorg uit dat ik het wel druk zal hebben nu: ik heb immers examenklassen. Maar ik zeg haar dat, tegen haar verwachtingen in, de zon schijnt boven bos en veld. Dat het zomer is, dat lathyrus geurt en duizendschoon schittert. Dat eenden stilliggen in de rietkraag. Ik verlos haar van haar onrust en vertel dat de kalme tijd al even begonnen is. Het is toch prachtig dat ik vanochtend bij de bakker met zijn bestoven schort voor mijn studerende zoon broodjes uitzoek. En dat ik afreken bij een monter klasgenootje achter de toonbank. Precies op het tijdstip waarop beide kinderen en hun leraar Engels een maand geleden in een geheel andere werkverhouding bijeen zaten. De collega reageert getroffen. Zij geeft toe dat het kennelijk jaren duurt voor je de roerige praktijk doorhebt. Nu neem ik helemaal geen blad meer voor de mond en onthul het grote geheim: je moet gehaaid en achteloos leven met veel vertrouwen in Gods water dat over Zijn akker stroomt. Een mooie en voorname gedachte, dunkt me.

Natura 2000

2010-05-07T09:39:00.025+02:00

Ik streef onophoudelijk naar een gezond evenwicht tussen natuur, economische activiteiten, wonen en recreëren. Anderen doen dat ook en zo zijn er dagelijks heel wat vierkante meters van dit land in gebruik. Omdat ik de medemens vandaag niet in de weg wil lopen, selecteer ik een gebied dat volop onderdeel is van het landschap in Noord-West Drenthe. Ik verwacht er geen ellebogenwerk, geen andermans adem in mijn nek, geen andere geluiden dan die van wind en vogel. Geen bord of hek, en ook geen baksteen. Kortom, ik wil met mezelf oplopen, twee honden om me heen en dan maar kijken naar een ongeschonden horizon. De kaarten liggen goed. Een uur, anderhalf uur. Dan verschijnen aan die horizon twee terreinwagens op het zandpad: een groene en een blauwe. Kleine agressie, daar hebben we tegenwoordig een heleboel van in dit land. Ik roep dus mijn honden uit het landschap tevoorschijn en vraag ze vriendelijk in de berm te gaan zitten tot de voertuigen gepasseerd zijn. Wij verstaan de kunst van het samenleven. Wij zijn van plan hiervan een fijn staaltje op te voeren voor de mannen in hun voertuigen. Natuurmonumenten draalt, Staatsbosbeheer geeft gas en haalt in. Als de pick-up voorbijhobbelt, grijnst de stuurman en heft ter begroeting een eeltige vinger. Zo doen wij dat hier. De ander is zo goed als zeker ook in functie. Maar hij is op weg om het nut te bewijzen van zijn dienst, zijn afdeling en zichzelf. Druk doende de productie van nota's te bevorderen. Hij stopt dus. Draait zijn raampje naar beneden. Kijkt ons aan. Vraagt of ik de twee naast me goed onder appèl wil houden. Het zijn immers, merkt hij op, jachthonden. Ik stel de man de vraag of het beheerplan voor deze natuurparel ons beperkingen oplegt? Of wij ons in een netwerk van beschermde natuurgebieden bevinden? Of er begrenzende maatregelen gelden voor dit habitat-type? De man kijkt me aan en stelt met spijt in de stem het volgende vast: 'Geen bordjes, hè.' Ook geen gesprek, maar een stille en niet eens onvriendelijke voortzetting van elkaar in de weg zitten. De jachthonden zijn intussen gevorderd tot de grondige inspectie van een door nietsontziend natuurgeweld afgerukte boomtak.

Presentielijst

2010-05-05T10:06:00.017+02:00

De landbouw in mijn achtertuin is kleinschalig. Ik verbouw geen tarwe. Er raast geen verkeer, maar er draaft ook geen paard en wagen voorbij. Een toom kippen is ver te zoeken. Ik eet mijn brood aan een houten tafel zonder kleed. Dit alles heeft tot gevolg dat de mus op mijn erf zijn kostje niet bijeen kan pikken met paardenvijg, tarwekorrel en broodkruimel. Hij kan er wel heel veilig blijven zitten. En monter rondstuiteren als een pingpongbal. Voor broedgelegenheid is gezorgd, vers water staat in een ondiep stenen bakje klaar. Toen ik ooit vernam dat de mus officieel tot de bedreigde diersoorten werd gerekend, sloeg de schrik me om het hart. Sindsdien koop ik op zaterdag kanariezaad. Nee, de mus wordt bij mij niet in zijn voortbestaan bedreigd. Die overleeft het wel. Ik ga dus zitten, eet en drink wat en houd ondertussen de appelboom in het oog. Een wolkje mussen schuift aan. Aanvliegen, tuimelen, stuiteren, wegroetsjen, alles begeleid door onbekommerd gekwebbel. Het is buitengewoon aanlokkelijk en vrolijkmakend. Ondertussen zijn de berichten over de mogelijkheden die mijn hof biedt onmiskenbaar doorgedrongen tot andere vogelsoorten. Vink (ook die van goud), groenling, roodborst, winterkoning en mees. Ekster, kraai, merel, lijster en spreeuw vanzelf. Ik noteerde al heggenmus, bonte specht, keep, putter, staartmees en boomklever. En laatst die fazant. Sinds ik ook strooivoer, fladdert er houtduif en tortel. Ik wil beslist niet vooruit in de vogelwereld maar voor herkenning ligt een vogelgids voor het grijpen. Volgens het schutblad aangeschaft in '77, om precies te zijn in Pateley Bridge: The Birds of Britain and Europe. Om half negen landt een vogel bij de appelboom. Groter dan een mus. Kleiner dan een merel. Gekleed als harlekijn. Dat komt mij niet heel vreemd voor. Een eindje verderop leeft tenslotte een tamelijk grijze ekster. Voor de zekerheid de gids gepakt. Ik neem een boekje en een potlood en noteer: Pied Flycatcher. Breeding males strikingly black and white with fly-catching habit. Song, usually delivered from a perch, is rather varied, and has been aptly rendered 'tree, tree, tree, once more I come to thee'; call a swallow-like 'whit'. Ik heb hem helaas niet horen zingen, maar wel een onbegrijpelijk geluk gehad: Rarely on ground except to fly down and pick up an insect. Bonte Vliegenvanger, het volgende streepje op de presentielijst.

Call of duty

2010-05-04T10:12:00.029+02:00

Uit de kamer van mijn zoon het nieuws dat er opgeruimd gaat worden. Hij heeft zich op zijn positie bezonnen (het eindexamen nadert) en beseft dat er wel het een en ander met het oud papier mee kan. De corvee vordert stapvoets. Zonder veel omhaal besluit de jongen blanke schriften en vlekloze werkboeken af te danken. In een stil hoekje ligt een ongerept boekwerkje voor de Engelse Taal & Letterkunde te glanzen: november 2009. Dan richt de aandacht zich op nog lauwe kopieën die argeloze leraren hem de afgelopen twee weken voor spek en bonen hebben uitgereikt. Examenteksten voor Duits, Frans en Nederlands, ze mogen allemaal weg om voor hergebruik geschikt te worden gemaakt. Na tien minuten heeft mijn zoon overeenstemming bereikt met zichzelf: een bundel papieren is van plaats verwisseld, er is ruimte gewonnen. Zijn kamer ligt er weer in alle rust en een zuiver functionele orde bij. Een golf van activiteit is met succes afgerond. Hij gaat zich nu even ontspannen bij een film uit een gepantserd genre en daarna nog wat tijd doden met Call of Duty: Modern Warfare II. Daarna marcheert hij opgewekt naar boven. Vanuit de rustpositie neemt hij de lotgevallen van Ho Chi Minh onder de loep en heeft de Koude Oorlog onder observatie. Mijn studerende zoon houdt zich hierbij aan een strikt en ingedikt tijdschema. Dit proces heeft de verhoging van de arbeidsproductiviteit tot doel en dient tevens al te grote belasting te voorkomen. Laat ik zeggen: iets van een uur. Een uur moet genoeg zijn. In een uur kun je heel wat informatie verzamelen. Deze aanpak kan op mijn warme instemming rekenen. Het is een beproefde.

Op nen dag

2010-05-02T18:10:00.028+02:00

Uit handen van de voorzitter krijgt een Zwitser die in Congo geboren is in Brabant een prestigieus slabord. Een prijs die tegen een Oscar, een Nobelprijs aanleunt. De beloning voor een levenswerk dat in 1965 is begonnen. In de huis-aan-huis-bladen die in Pathmos, Varvik Diekman en Wooldrik verspreid worden zal een foto van het tafereel te zien zijn. Nog vier maanden en de man (zwart als drop, glanzend als honing) krijgt de penning van verdienste van Enschede, stadsdeel Noord. Wat mij betreft, ik koester zondige gevoelens. Immers, de opmars van de boeren is onheilspellend, zij wensen niet meer onderhorig te zijn aan de traditionele beschaving, wensen ontrouw te zijn aan de klassieke wetten. Aan Ajax en Feyenoord die onderling uitmaken wie zich de beste van het land mag noemen. Youri Mulder wordt gevraagd wie hij het bord het meeste gunt. Hij noemt Erik ten Hag, Kees van Wonderen, Jan van Halst en Alfred Schreuder. Hij dénkt aan Epi Drost, Jan Jeuring, Eddy Achterberg, Willem de Vries en Theo Pahlplatz. Maar het meest van al gunt hij het Willem Wilmink. Youri kijkt erbij naar boven.

Abe

Hier daal, mien jongs, is t voetbal maangs pet,
meer doarboavn spölt Abe aait met,
en as e nen bal s verkeerd hef rich
dan zeg Oonzn Heer: 'Ze begriept um nich.'

Aldus bemoedigd wacht ik weer een jaartje af. Op naar de derde ster. Het is stom toeval en pure pech dat die nog steeds niet is neergestreken.

Inslag

2010-04-29T08:26:00.017+02:00

Dankzij een gestage aanvoer van kanariezaad, strooivoer, strengen gierst en aardnoten kan ik spreken van een extreem goed vogeljaar op het erf. Ademloos tuur ik naar de troepen mussen die rondstuiven. Jezus, wat putten die zich voor mij uit! Ik por mijn lief tussen d'r ribben als ik een goudvink gewaar word. Soms hangt een boomklever te schitteren aan de stam van de appelboom. Een roodborstje trippelt rond in de dichtbegroeide laagte: het toppunt van elegantie. Een enkele maal, open en bloot, posteert zich een ouderwetse putter bij grasspriet en wat opgeschoten onkruid. Mijn erf biedt schuilgelegenheid voldoende. Rondom, de dekking van meidoorn, jeneverbes en hulst. Verder een koppel rhododendrons, wat buxus, een appelboom en een haag van laurierkers, ribes en een vlier. Een met klimop dichtbegroeide schutting houdt de buren uit het zicht. Honderd meter achteruit, een vijver en de rand van het dorp. Woensdagavond 28 april, 19.03 uur. De kreetjes van een vluchtende merel, het getsjielp van mussen, het geratel van vinken. Een scheldende ekster. En een enorme bons op het voorraam: een fazant die moeite heeft op koers te blijven. Twee tellen later zit ze aangeslagen op de oprit. Als ik buiten ben, tolt de gemankeerde vliegenierster de dekking in om daarna klapperend en onder het slaken van metaalachtige, rauwe kreten het ruim te kiezen. Mijn zoon komt met donderend geweld de trap af. Hij heeft de inslag ook waargenomen. Wat dat was, vraagt ie. Of ze mooi was om te zien en jong? Ja, zeg ik, ze was jong en slank en melkboerenblond. Kortom, een prachtig figuur met prille borsten. En toen ze wegvloog, zag ik ook nog een glimp van haar schitterende kont.

Bierkaai

2010-04-21T10:18:00.022+02:00

Als ik twee uur met het krijtje in de hand een krachtige leeromgeving heb weten te scheppen (onder andere door het leren in verband te brengen met realistische en voor de leerlingen/deelnemers relevante toepassingen van kennis in beroep en maatschappij) en doodmoe met een bekertje koffie in een stil hoekje van de lerarenkamer zit, komt een direct-leidinggevende mij halen voor een goed gesprek. De afspraak is via de secretaresse keurig geregeld. Wij zullen discussiëren over de zeven competenties die de Stichting Beroepskwaliteit Leraren heeft opgesteld. Meneer is gemaand een inhaalslag te plegen op het thema deskundigheidsbevordering en geruststellend onvoorbereid. Enige maanden geleden heb ik hem een vrolijk berichtje gezonden met aangehecht een competentieprofiel. Dat profiel blijkt spoorloos. Ik moet dus uit het hoofd voordragen. Ik verhul de waarheid niet en vertel dat ik mijzelf in hoge tot zeer hoge mate deskundig acht op zowat elk terrein dat het beroep van leraar bestrijkt en omdat ik nooit acht sla op die dingen nog een behoorlijk succesvol leraar ben geworden. Na een kwartiertje kunnen wij afronden: of ik nog leerwensen heb de komende zes jaren. Ik heb op deze vraag gerekend. Ik zeg dat ik mijn werk doe om de schoonheid, de trots, het plezier, het belang van het vak voor de mensheid, de afwezigheid van lichamelijke inspanning en de voorname wijze van leven. Niet om de geldzakken, noch om vooruit te komen in de maatschappij. Na dit kabaal vloekt hij niet. Meneer neemt me niets kwalijk. Hij is lankmoedig. Schrijft: 'Doel is Plezier.' Hij glimlacht erbij en zegt dat het machtig en zinloos vechten is tegen de bierkaai.

De tijden

2010-04-18T14:20:00.021+02:00

Het gebeurt wel dat ik word opgewacht door een teleurgestelde kantoorklerk die een door mij geschreven bericht in de hand houdt. Hij (m/v) heeft er niet van kunnen slapen. Ik ben de beroerdste niet en leg geduldig het een en ander uit over nuance, ironie, de onderbuik en zuur cynisme. (Ik laat ook niet onvermeld dat mijn broertje van vijftig me tot rebellie aanzet: schop ze een geweten, zegt-ie.) Ik vind dit soort vier-ogen-gesprekken erg bevredigend. Nu heb ik op 15 april weer een bericht geschreven. Collega Hemsteede heeft het gelezen en smaalt dat ik helemaal niet mild moet zijn: behalve utopische gedachten zijn er ook ordinaire geldstromen in het geding. Een fluisterend pennetje hoeft van hem niet, de botte bijl mag luidkeels aan de wortel van het kwaad. Op de dag van de Sabbat zwoegt een klerk in zijn tuin. Hij plant zestien hortensia's, stelt vast dat de eend nog op acht eieren zit en weet een nestelende merel in de rhododendron. Hij informeert naar de mussen onder mijn dakpannen en vraagt om voeradvies. Het is een drukte van belang. Op terloopse wijze meldt hij dat hij ook nog tijd heeft gevonden te lezen. Hij houdt een mild verhaaltje omhoog. Ik lijd, hoor 's nachts al muizen knagen en honden huilen. Maar nee, hij wil citeren. Stilstand is vooruitgang, die kant moet het op. Er staat inmiddels een ironiserend briesje op kantoor. Dit meldt hij allemaal en niet geheel ongevraagd. Ik voel vage onrust. Niets is meer duidelijk. Ik wil me verzetten, naar niemand luisteren. Ik ben ongehoorzaam van nature. Het is april 2010. De strijd is verloren. Bijval. Begrip. De tijden. Wat moet ik in hemelsnaam doen? Ik bel mijn broertje. Hij zegt: 'Gefeliciteerd, ik ben werkelijk trots op je. Je inburgering is voltooid.'

Mild zijn

2010-04-15T09:48:00.015+02:00

De instelling waar ik mijn geld verdien met dromen en grappen maken en het oplossen van grote onderwijskundige problemen stelt de werkelijkheid te gecompliceerd voor. Zij organiseert met tussenpozen 'werkbijeenkomsten' - niet zo'n mooi woord, maar zij weet niet zo gauw een beter. Vandaag is een stel vertegenwoordigers van belangenorganisaties uitgenodigd. Zij komen het een en ander uit de doeken doen over onze plichten op het gebied van de zorgbehoevenden in het onderwijs. De boekhouderij staat zoals altijd op het overspannen standpunt dat het leven maakbaar is. De inleiders zijn zoals altijd opgewekte lui, toegetakeld in verweesde spijkerbroek en onkreukbare jurk. Het zijn brave fundamentalisten, klassieke producten van welvaart en tientallen jaren vrede, gedreven lieden die niet twijfelen op het pad naar de ideale wereldorde. Mevrouw is een voorbeeldig type uit de wereld van de lagere school. Zij slaat met trotse naastenliefde de arm om de behoeftige en de minderbedeelde. Het lot dat doven, blinden, messentrekkers, meervoudig uitgedaagden en spitsboeven treft, gaat haar aan het hart. Zij staat dicht op het walmende leven en kan de medemens niet uit haar gedachten verdrijven. Zij is, dat moet ik niet vergeten te vertellen, een moreel baken. Zoiets kan niet goed zijn. Ook meneer is geen geringe figuur. Hij stelt zich met een grol voor als eigenaar/ondernemer van iets in training & coaching. Zijn werk bestrijkt een breed gebied, zegt-ie. Hij rekent bijvoorbeeld ook dienstverlenenden van Jumbo en Super de Boer tot zijn tevreden klanten. Meneer is duidelijk op karwei. Het is hem bekend dat het leven heel moeilijk en onpeilbaar hard kan zijn. Dit slaat hem nochtans niet teneer: de hele weg naar de bank lacht-ie. Wij zwijgen uit belangstelling of goed fatsoen of in de hoop snel over te mogen gaan tot de orde van de dag. Maar algauw bedreigt ons het dagelijks cynisme weer. Wij voelen de vage behoefte vragen te stellen over wat iedereen toch bezielt. Of zij misschien denken dat wij na vandaag beter in staat zullen zijn het vlooientheater draaiende te houden. Ik kijk met stekende afgunst naar de pratende hoofden voor in de zaal. Die hebben overtuigingen, die staan ergens voor. Voor mij is het gewoon leuk werk, dat wil zeggen een bezigheid die ik naar vermogen uitvoer en waar ik net als iedereen een enkele maal de pest aan heb. Je bent leraar of je bent het niet. Volgende week weer. Dan staat mij een bak met prijswinnende simulation tools te wachten. En twee-en-twintig gekleurde casuskartonnetjes. Ik voel me desondanks bekocht. Zit als een rat in de val. Aan de andere kant: de mevrouw, de meneer en de boekhouders, zij zijn ook mensen, zij hebben ook dromen. Ik moet mild zijn.

Liefhebber

2010-04-08T12:24:00.014+02:00

Daar word je vrolijk van en energiek. Op zaterdag het bekervoetbal van mijn dochter (The Knickerbockers - FC Twente), op zondag een kampioenswedstrijd in Doetinchem en op dinsdag Barcelona. Al jaren niet meer zoveel onbedorven speelplezier gezien. Oerbeelden. Maar dat is vóór de woensdag. Dan komt een horde Beieren het genadeloos evenwicht inpeperen. Die wensen geen nostalgische zwakte te veroorzaken. Die zijn niet aangereisd om de liefhebber een plezier te doen. Ik heb met mezelf afgesproken om desalniettemin de neutrale toeschouwer uit te hangen. Een sukkel ben ik. Die van Gaal beent de bus uit met het gezicht van iemand die nog een rekening of twee te vereffenen heeft. In paradepas. De ijver van die man, die zendingsdrang, die tomeloze aandrift om de medemens op te voeden en de eigen voortreffelijkheid te demonstreren - die snauwende toon, die roodaanlopende kop. Je hoeft maar te wijzen of hij schiet berispend uit zijn slof. En dan moet de wedstrijd nog beginnen. Met een licht besef van hinder zie ik vervolgens dat deze onkreukbare schoolmeester A. Robben heeft aangewezen om mijn pret nog wat verder de kop in te drukken. De hinderlijke kwast heeft een zere pols, een Jaeger-onderbroek aan, een borstrok tegen de kou en ook verder ziet ie eruit alsof ie zojuist tien dagen in coma heeft gelegen. Er verstrijkt een uur. Die uit Beieren beschouwen de toeschouwers als ongewenste vreemdelingen en zwaluwen Stasivoetbal van het meest doortrapte slag op het toneel. Uit onbegrepen diepten stijgen mij schuimgebekte woorden naar het oppervlak. Bloedstollende plannen. Zo'n enorme slang, zo'n zelfingenomen, porseleinen knuppeltje van amper een turf hoog. Die aan zijn eigen twee handen niet half genoeg heeft om zichzelf eens fijn op de kippenborst te kloppen. Kan er niet iemand - in een duister hoekje van een parkeergarage en liefst nog vóór het WK - dat jochie een ploertendoder in de nek leggen? En is er dan ook nog een goedzak die de slaapkamers van W. Sneijder en M. van Bommel wil opfleuren met een hongerige krokodil of twee? Hartelijk dank alvast. Mede namens de andere voetballiefhebbers.

Harde kern

2010-04-06T18:16:00.029+02:00

Eerlijk is eerlijk, ik heb iets van klomp, mestvork en tractor voor ogen. Net geen Wat Tyler misschien, maar toch ... Voor me ligt de IJsselkade. Even verderop het Simonsplein. De zon schijnt, de hemel straalt blauw: de Catharinakerk en alles om haar heen even stilgezet voor een foto. De ideale route voert via de Hamburgerstraat naar de Terborgseweg. Onder de fietswielen knarst het plastic van gulzig geleegde bierglazen. Op de kruising van Iepenlaan en Lijsterbeslaan bots ik op de contouren van een boerenoptocht. Ik voel mij licht worden. (Ik aarzel niet toe te geven dat mijn warm gevoelen voor romantiek pathologische vormen heeft aangenomen.) Daar, op Eerste Paasdag, gaat over het plaveisel een bescheiden meute saamhorig en als in processie voort. Boven de rode koppen van de gelovigen wapperen blauw-witte vanen. Hun gezangen klinken ritueel. Gegrepen door een roekeloze opgewektheid, gaan ze een gooi doen naar onsterfelijkheid. De gezichten stralen blijdschap uit, hun gang naar de Vijverberg is bedaard. Als ook ik daar even later binnenga en die hele troep zo monter bijeen zie zitten, kan ik vaststellen dat het evenement de nodige lichtvoetigheid niet mist. Dit geeft het samenzijn werkelijk iets feestelijks. De held van mijn broer - op wiens uitnodiging ik in het stadje ben - zit een rij voor ons. Een zekere Wouter. Hij heeft zijn hele leven in het stadje gewoond en al die tijd geen wedstrijd overgeslagen. Als we gezeten zijn, verheft hij zich en wijst met een achteloos gebaar - maar met nauwelijks ingehouden trots - naar zijn borst die een blauw-wit gestreepte voetbaltrui omspant. Ik kijk eens om mij heen. Het feestpaleis is een fijn bouwwerkje dat geurt naar een fris kwastje verf, broodjes bal en bier. Achter het andere doel - de Spinnekop - staan de opgeschoten landlieden van de stoet: de Brigata Tifosi. Een benaming die mij in deze contreien als raadselachtig, en mogelijk zelfs ongepast voorkomt. Het hunkerende kereltje voor ons neemt de voortgang op het veld gedurig met ons door. Hij wordt heen en weer geslingerd tussen blind vertrouwen en opperste wanhoop. Het wordt helemaal niets meer vandaag, meldt hij na tien minuten en twee tegendoelpunten geschokt. De luie vetzak die binnen de lijnen doelloos ronddoolt kan beter maar direct onder douche. Aan een ander kan hij wel zien dat ie een zwak heeft voor de gelagkamer. Maar de laatste vijf minuten heeft de goeierd tranen in de ogen. Die zilveren schaal is mooi binnen. En volgend jaar, met een stuk of wat gerichte aankopen, staan we ergens bovenin het rechterrijtje. Zo is het afgelopen zondag, in de Achterhoek: het fijnste hoekje van Nederland.

Om zeep

2010-03-31T09:59:00.024+02:00

Er was voorzien in een vrije dag vandaag. Ik keek werkelijk met genoegen uit naar een dag waarop alles ongedaan zou blijven. Een dag waarvan ik hoopte dat vooral anderen de handjes zouden laten wapperen. Een dag waarop ik voor alle zekerheid nog een extra keertje door het bos zou gaan om te kijken of het allemaal nog in orde was daar. En of dan alsjeblieft het weer er niet met de pet naar wilde gooien. Dat maart zich ineens zou uitsloven met bui en windvlaag. Daar hou ik niet van op zo'n dag. Maar ja, de vrouw die ik ooit de liefde verklaarde, meldde storm. Dus hobbelde op maandagmiddag het noodlot met een vaartje mijn straat in, op de aanhanger een ladder, in de kofferbak een kettingzaag van allure. Mijn lief was vast van plan de enorme spar in de voortuin - 25 jaarringen - om zeep te (laten) brengen. Voor tegenwerpingen hield ze zich doof. De boom stond er zorgeloos bij te midden van krokuspaars, kluitjes sneeuwklok en wiegende narcis. (Ik denk hier aan sprookjesachtig.) In de loop van het volgende uur bleek dat de boom niet bestand was tegen het snerpende geweld van Husqvarna's power equipment. Vanmorgen: spar op het pad, zeker een kuub of vijf. Van krokus geen spoor. Zaagsel als bleke bloedspatten op het erf. (Ik denk hier aan spookachtig.) Wandelaars die ongehinderd naar binnen loeren, zon die ongezeefd door de kamer gutst. Op het vers gedolven graf ligt nu verweesde sparappel, geknakte narcis en geplette sneeuwklok. Maar ja, ik ken mijn plicht, ik ben bereid. Zojuist: zaag gehoond en bijl gewet. En morgen: nieuwe bomen kopen.

Herprogrammering

2010-03-25T08:29:00.013+01:00

De school waar ik werk, heeft een mevrouw in dienst die het roostermaken tot een oorspronkelijke en fascinerende bezigheid verheft. In beleidsplannen is vastgelegd dat er gestreefd moet worden naar hermetische, onsentimentele structuren. Leerlingen en hun ouders worden op deze manier in staat gesteld hun dag-, week- en jaaractiviteiten zorgvuldig af te stemmen op een lesrooster dat geen twijfel kent. Zulks uiteraard tot genoegen van de leraar die zijn leven tracht in te richten met bijgeloof, rituelen en symbolen. De mevrouw kent echter geen rust en de roosters wisselen als eb en vloed. Dit hoeft niet te betekenen dat wij het goed hebben, het kan zijn dat het elders nog slechter is. Op donderdag is het werkelijk geheel in orde. Met verende tred stap ik naar buiten, de honden kwispelend achter me aan. Ik zet de autoradio op 4 en tuf gemoedelijk richting Norg. Het strijkkwartet 135 in F van Beethoven, Auf, schmetternde Töne der muntern Trompeten (BWV 207a) van Bach, prachtig. Sinds een herprogrammering staat mijn verstand stil. In deze informele tijd kan iedereen zijn rotzooi onbelemmerd op YouTube zetten, de winkelcentra vergiftigen met geluidsbehang - het is smeerlapperij, en het stelt inderdaad allemaal niet veel voor. De Kro heeft ook ijverige lieden in dienst. De crisis is niet voorbij, de crisis zal zich verdiepen. Van Trigt tot Negen. Bach, Haydn, Vivaldi en ik zuchten nu onder het juk van een zuurstofrijke platenruiter. Muziek is niets als ze niet gekoppeld is aan weetjes, actualiteitjes, weerberichtjes. In het belang van deze tijd. Ik voel me tegelijkertijd woedend en bedroefd worden. Aan nuchtere raad ('Dan luister je toch niet') heb ik niets. Vanochtend een stukje Kathleen Ferrier en wat Mozart. Een file bij Amsterdam. Morgen buien. Maar ook een eend (aangereden), wat wild (opgeschoten), een heideveld (Steen- en IJzertijd), wat runderen (Schotse), een landman (eenvoudig) en koormuziek (geelgors) in de boomtoppen. Tevens is dit het moment waarop je denkt dat je je echt niet over alles hoeft op te winden.

Leerzaam

2010-03-22T14:39:00.016+01:00

Twee menheren in pak komen zeer binnenkort hun opwachting maken. Het zijn toezichthouders, hun missie is risicogestuurd en zij hebben zich voorgenomen gefundeerde uitspraken te doen over de kwaliteit van het onderwijs. Op basis van zekere gegevens zullen zij vaststellen of er een risico bestaat op een ondermaatse onderwijskwaliteit. Het is een gewichtige zaak. Nu zal ik niet direct beweren dat er stoppen zijn doorgeslagen, maar de boekhouderij is in staat van paraatheid. De verloven zijn ingetrokken. Voor een gesmeerde afwikkeling van de aanstaande visitatie is in een aantal voorbereidende auditgesprekken voorzien. (Overal is rekening mee gehouden.) Vandaag vindt een oefengesprek plaats. Twee onbekenden spelen de rol van toezichthouders. Keurige mensen. Menheer is beleidsmedewerker van iets, mevrouw is bij het onderwijs betrokken als trainer. Zij gaan er eens flink werk van maken. Ik vind het allemaal goed geregeld. Zit er min of meer handenwrijvend bij. Nochtans ken ik mijn ogenblikken van ontheemdheid. Bijvoorbeeld als we stapvoets aan woorden met ongekende begripslagen voorbijgaan. Ontwikkeltraject is er zo een. Die hebben de menheer en mevrouw afgepast op zak. Je zegt dus niet eenvoudigweg: mijn fiets is stuk. O nee, je vertelt de toezichthouders dat je fiets in een ontwikkeltraject zit. En ook dat bij de reparatie op meerdere niveaus transparant gecommuniceerd wordt. De verrassende kracht van taal. Mijn reservoir van niet-weten blijkt wederom enorm. Na een uurtje spelen vindt de boekhouderin het genoeg. We ruimen vast wat rommel op. We kunnen nog net even naar buiten om van de lente te genieten. We praten wat over hoe het is geweest. 'Ik vond het', zegt collega Jacob, 'leerzaam.' Hij zegt het op een vriendelijke, constaterende en deskundige toon. De verrassende kracht van taal. Ik ben jaloers. Dat iemand zo terloops en meedogenloos leerzaam kan zeggen. Zo'n observatie heeft het effect van een bliksemflits, zij heldert even alles op. Zo spreekt een geleerde. Als fan had ik hem graag nog wat uitgebreider horen spreken. Maar ja, in een oogwenk voorbij en bij mij een schrijnend besef van onvermogen. Voor onvermogen was het een goede ochtend.

Vorstgrens

2010-03-10T18:39:00.016+01:00

Het is ergens vorige week. Een kraakheldere ochtend. De dag die nog beginnen moet. En hoor: het klinkt naar vogels. Mooi, die mussen, die goudvinken, die kepen en het roodborstje. Niets meer van ze gehoord sinds die ochtend. Normaal gesproken noteer ik rond deze tijd een samenscholing scholeksters bij de vijver verderop. En grutto's op de weidegronden langs het Groote Diep. Ze komen allemaal de winter in bedwang houden. Heel mooi. Ik bestempel zoiets als een klein feest. Met een zweem van geluk en onbekommerdheid. Vandaag lees ik, dat met de vorstgrens mee, de grutto's noordwaarts trekken. Ze zijn dus onderweg. Stapvoets. De kieviten zijn er al. Ik zie wat vetkuiven radeloos ronddwalen. Schitterende stuntvliegers, behendige buitelaars. Maar nu even niet. Ze stijgen op, om even later weer neer te strijken. Ze beginnen in hun geheugen te graven. Een reconstructie te maken. Ze lijken rusteloos, nerveus, ze wekken de indruk dat ze iets zoeken. Iemand heeft ze verteld over de weergaloos natuurlijke wisseling van de seizoenen. Dat ze hier wel degelijk iets te zoeken hebben. Dat hun gedragslijn succes inhoudt. Het geheugen legt het af tegen hun ogen. Hun conclusie: er is iets grondig mis in Langelo. Een nijpend gebrek aan lente, bijvoorbeeld. Dat is het dan en verder vrijwel niets.

Vlekkeloos

2010-03-06T15:09:00.011+01:00

Ik heb de ruimte van de vakantie nog in het hoofd, de stilte van het ochtendbos, het donderjagen van een troep vogels in de bomen. Maar op dinsdag is het verstikkend druk en de klassen puilen uit. Van voor tot achter, van vloer tot plafond, elke kubieke decimeter wordt in beslag genomen door drommen schoolgangers, fietsen, rugzakken, broodtrommels, flesjes drinken. Zo zit ik dan tussen droom en werkelijkheid. Wrijf mijn ogen uit. Ik meen dat het juist voor tienen is. Ter linkerzijde vertoont zich een collega. Het bovenlichaam helt iets naar achteren, hij beent rustig en doelbewust voort, zoals dat gaat bij iemand die een dienblad vervoert. Schielijk gaat het naar de koffiehoek. Zijn kielzog vult zich met de geuren van kaneel en appel en suiker. Op onze aanroepen reageert hij niet. Hij verdwijnt even rap als ie gekomen is, als het type trein dat hier een Wadloper wordt genoemd. Wij spoeden ons als bijen naar zijn honing. Een aankondiging van iets heuglijks ligt er niet. Wel een tiental smalle strookjes papier: Jacobs havermoutkoek. Ik vraag in een tweede klas om vingers: wie bakt er wel eens thuis? Ik wrijf mijn ogen voor de tweede maal uit. Dit land is nog niet verloren: vijftien thuisbakkers. Ik dicteer: 500 gram zelfrijzend bakmeel, 500 gram donkerbruine basterdsuiker, half pak havermout, 400 gram gesmolten boter, 4 grote scharreleieren, snuf zout. Ingrediënten roeren, daarna verdelen over bakplaat of ovenschaal. Mooi plat en vlak maken met een vork. Appels in dunne schijfjes erover verdelen en bestrooien met kaneel. Ca. 45 minuten in de oven op ca. 160 C. 's Middags staat de hemel op lente als ik een rondje maak door de buurt. In de straat en in de hofjes geurt het geloof ik naar kaneel en appel en suiker. 's Avonds. Ik meen dat het een uur of zes is. Ter linkerzijde vertoont zich een tweedeklasser. Het bovenlichaam helt iets naar achteren, hij beent rustig en doelbewust voort, zoals dat gaat bij iemand die een dienblad vervoert. Schielijk gaat het naar mijn voordeur. Als ik open doe lacht ie. Vlekkeloos in orde.

Gotspe

2010-02-26T19:23:00.016+01:00

Ik sta verstomd. Ter hoogte van apotheek Karsten in de Kerkstraat te Assen staat inderdaad een man. Zelfs in lange regenjas. Kraag omhoog. Hij zegt niets, houdt slechts een bruin pakketje in zijn rechterhand. Het wisselt probleemloos van eigenaar. (Behalve van cultuur houd ik ook erg van slechte grappen. Het is afkeurenswaardig en totaal misplaatst, maar ik kan een onaantrekkelijk handenwrijven niet onderdrukken. Storingsvrij een functionele wissel toepassen, dat zouden Advocaat, Kemkers en ProRail ook wel willen.) Bij de oude vijver in het Asserbos snijd ik het paktouw door. De afgelopen dagen heb ik 125 kilometer afgelegd door het schimmenrijk van verbeelding, cultuur en burgerplicht. Ik ben terecht gestraft omdat ik ongelovig was. Cultuur is werkelijk meer dan louter een leesverslag met titelverklaring, genre, perspectief en literaire stroming. Het kaft is zoals ik het uit het verleden ken: wit, zwart en sober. Auteursnaam en titel. Ertussenin 118 bladzijden. Na enkele bladzijden het motto: 'Er rijdt door mijn hoofd een trein vol joden, ik leg het verleden als een wissel om.' Dit alles vertel ik mijn lief. Mijn angst is gegrond, zij kapittelt mij, vindt het jammer dat ik mij niet schaam voor dit soort ongein. Wat een waardeloze witz. Zij maant mij het erf op te ruimen, hout te hakken en de bladverliezende heesters en het klein fruit te stekken nu het nog kan.

Burgerplicht

2010-02-24T18:03:00.021+01:00

Als ik zeventien ben moet ik lezen voor de lijst. Ik dub en stel uit tot het uiterste moment. Om mij heen hetzelfde. Uiteindelijk, tussen twee voetbaltrainingen door, doe ik mijn plicht. De lijst met twintig titels is evenwichtig verdeeld over vijf elftalgenoten. Ieder neemt vier samenvattingen voor zijn rekening. Je kunt het onverschilligheid noemen, of respect voor de klassieken. Je kunt het ijver noemen, of het vermogen vruchtbaar samen te werken. Vandaag houdt ook mijn zeventienjarige zoon zich bezig met de cultuur. Hij raakt niet in vervoering, maar is moedig en vervult zijn burgerplicht. Hij is geen voetballer, leest van kaft tot kaft. Toch geniet ook hij van een afwachtend karakter en moet uit de brand worden geholpen. In de boekenwanden thuis is geen plaats voor Het Bittere Kruid. Onder de M in de bibliotheek is de positie ook vacant. Drie boekhandelaren geven voor de titel in kwestie te kennen, maar kunnen niet leveren. Er wordt gebeld met lezende en opgeleide kennissen. In deze loterij trek ik zes nieten. Ik ben kennelijk een groot en goed bewaard geheim op het spoor. Het Bittere Kruid is een slapend gerucht en bestaat slechts in samenvatting. Laat in de avond gaat de telefoon. Een lezer in Hoogeveen kent niet alleen de titel, hij heeft het boekje zelfs op de plank. Per koerier zal het naar Assen reizen. Donderdagmiddag om 15.00 uur kan het worden afgehaald. Voor apotheek Karsten in de Kerkstraat zal een man in lange regenjas op het afgesproken teken een in bruin papier gewikkeld pakketje overhandigen. Zwijgend en steels. Ik heb veel over voor de onbegrijpelijkheden van de cultuur die toch de kern van onze beschaving vormen.

High five

2010-02-22T11:48:00.023+01:00

Het regent putjes in het sneeuwdek. Kletsende voetstappen. Niets te doen dan het onderhouden van de fantasie. Aanvankelijk overheerst een geheime missie, dan ontdoe ik met mijn zakmes een reehals van ingevreten prikkeldraad, bevrijd een vos uit een mollenklem en ontdek tenslotte onder een eik een aardewerken pot vol Middeleeuwse penningen. Het regent speldenpuntjes en ik word niet beschoten vanuit een hinderlaag of door een hunkerende vrouw naar een hooizolder gelokt. Het hád gekund. Maar de werkelijkheid heeft andere dingen met me voor. Een eenzame haas houdt de adem in en wacht de vijandelijkheden af. Hij weet hoe honden in elkaar zitten. Een tel later slaakt de rammelaar een zucht en rent met bescheiden haast de akker af. Hij heeft daarbij niet het idee dat dit zijn laatste dag is. De verzorging van het avontuur wordt in deze gevallen door de oudste hond ter hand genomen. Ik vermoed dat hij een schamel resultaat wel voorziet. Dit besef belet hem nochtans niet een achtervolging in te zetten. Alles beter dan van A naar B lopen. De jongste draaft uit beleefdheid een paar meter mee en staat er daarna algauw bij als iemand die de verkeerde kroeg is binnengelopen. Er wordt niet schaapachtig bij geloerd. Evenmin is er sprake van schaamte. Zo lummel ik rond en hoop dat me iets snedigs invalt op de laatste sneeuw. Ik ga de hei op, slenter het bos in, sjok over de zandverstuiving, kijk eens hier, kijk eens daar. Dat is alles en het is genoeg, er rust vrede in mijn hart. Er zijn heus wel dingen waarin ik plezier heb.

Kilo Uniform Tango

2010-02-19T19:22:00.022+01:00

Niet het gevoel gehad dat ik vandaag een positieve bijdrage heb geleverd aan het onderwijs-leerproces. Mijn gevoel voor improvisatie is gewoonlijk ruim voldoende om voor (betrekkelijk) doelmatig door te gaan. Echte plannen heb ik niet, maar waar het heen moet weet ik. Soms grijpen de improvisaties op een zodanige manier in elkaar dat het mij verbaast. Ik sta er versteld bij. Vandaag ben ik zelfs mijn gedachten niet meester. Alles breekt me bij de handen af. Dat gebeurt natuurlijk vaker. Normaal gesproken leun ik dan achterover, staar een minuut of wat naar het plafond en er valt me wel wat in. Soms zelfs een oplossing, maar zelden voor het heersende probleem. Aan de koffietafel zit ik er onthecht bij. Biologie schettert in mijn oren over Groninger koek, geschiedenis presenteert grappen met een baard, cultuur en kunst babbelt met natuurkunde over het harsen van mannenlijven. De moed zakt me in de schoenen. Aan mijn bureau is het ook een kwelling. De vijf lessen die ik moet geven, vallen de een na de ander in scherven. De gloeiende toorn van een leidinggevende menheer keert zich tegen het losgeslagen volk. Meiden jammeren, jongens knarsen met de tanden. Ik heb er part en deel aan. Alles verwaait als kaf. Ik kom tot de slotsom dat het niks is vandaag. Een originele puinzooi. Zodra het kan, besluit ik tot een gecamoufleerde aftocht. Fiets bedrukt door de regen naar huis. Maar goed, ik reageer wel vaker op dingen met een hartstocht die ik niet kan volgen. Afwachten wat er komt en daar je voordeel mee doen.

Barbaren

2010-02-18T11:28:00.010+01:00

Vanochtend bij de achterdeur een vink. Snavel en pootjes omhoog. Dood. Bij de vijver een eindje verderop is het ook een en al droefenis. Het aangezicht van de dorpsrand wordt verminkt door graafmachines. Bomen zijn gekapt, paarden en koeien afgevoerd, akkers zijn verwoest, er staan borden met mededelingen betreffende nieuwbouw. Op school leunt de lerarenkamer tegen een zware depressie aan. Een elftal jeugdige collega's zocht genezing in een gezamenlijke stapavond. Veteranen waren van harte uitgenodigd voor de overlevingstocht. Op een na, besloten die toch dat ze beschikbaar moesten blijven voor hun eigen neerslachtigheid. De jonge krijgers staan schouder aan schouder en nemen luidruchtig en opzichtig bezit van mudvolle kroegen en karaokebars totdat er om half vijf nog twee overlevenden fier overeind staan. Happy hardcore. Hun teksten op de maandagochtend zijn sterk, mooi en broeierig. Tussen die verhalen door schuift een collega met illusies aan. (Alle andere tafels zijn leeg.) Zij is iemand die het bestaan en zichzelf ernstig neemt. Zij mijdt de gestampte pot in de regel als de pest. Wij werpen nog wat brandhout op het vuur. De kolder die we uitkramen is aangrijpend. De collega houdt het maar een paar grappen vol. Vat het op als een belediging. Woedend en moedeloos beent zij van de pijnbank weg. Wij moeten wel geschift zijn. Tussen de bedrijven door vragen wij ons af of zij wel gelukkig is. Wij vermoeden van niet, maar het kan ons niet veel schelen. Wij stellen vast dat het allemaal de natuur is. Piketpaaltjes slaan. En een kwestie van slap ouwehoeren. Dit is het ruggemerg van het bestaan. Het genereert werklust en bevordert het weerstandsvermogen.

Zorgeloos

2010-02-13T10:15:00.022+01:00

Ik geloof niet gauw dat het bestaan geen schaduwkanten kent. Met een beetje goede wil weet ik die doorgaans snel te vinden. Norg, 7 uur en min 4, in de lucht een vee ganzen richting Groningen. Een andere vlucht trompettert de kant van Veenhuizen op. Die moeten kennelijk ook maar gissen hoe het verder gaat. De winter aarzelt niet. Ik maak aanstalten mijn dromen eens flink de dag mee in te nemen. Om te beginnen sla ik met een onheilspellende dreun achterover tegen het ijs. Vlak voor de snuit van een verbaasde hond. De andere komt kwispelend aangerend: ik maak hier een speelse indruk. Even later maakt zich uit de bosrand een vos los. Dat ie daar jaagt, weten we al een tijdje. Om beurten doen de honden zich al weken tegoed aan het slachtafval: een stuk of wat harige, leerachtige hazepootjes, vast goed voor het gebit en de botten. Verderop staat een reiger kleumend langs een bevroren sloot. Zinloos, maar zijn systeem schrijft dat zo voor: hij hoort nu eenmaal langs de sloot. De oudste hond jaagt hem op de wieken voor nog meer drama en afwisseling. De jongste duikelt hals over kop een nog open sloot in. Als ze weer bij me zijn, vechten ze gebroederlijk en met grote vanzelfsprekendheid een ritueel robbertje. Al met al meer naar de grond gekeken dan naar de lucht. Toch ook nog een sperwer over het weiland zien jakkeren. De jongste hond vindt een boomtak, ziet geen kans om hem los te wrikken uit de bevroren grond. Even is ie licht verbluft, dan haalt ie de schouders op en denkt: Nou ja, die is nu toch van mij, kan ik hem net zo goed laten liggen. Ik zie dit allemaal veel vaker. Nochtans overvalt me een intens gevoel van tevredenheid. Nog tijdens de ochtendwandeling voel ik me als iemand die verliefd is en vooruitgang heeft geboekt. Dit alles bij Norg. Terwijl iedereen slaapt. De wekkers zullen wel gauw afgaan.

Overigens

2010-02-11T15:27:00.024+01:00

Ik leef in een wereld waarin teksten van nota's, achtergronden van beleid, nieuws over attitudes en morele en maatschappelijke vorming als golven op de kade beuken. Meestal til ik er niet zwaar aan. Soms een half uur. Dan lig ik op de grond, sla met armen en benen, huil en schreeuw. Is dus niet heel erg. Is een beetje erg. Ik heb ook altijd graag een Landrover willen hebben, maar ik heb een Honda. Niets aan te doen. Vandaag spoelt een tussenevaluatie met tien concrete speerpunten over mijn schoenen. Een duit uit het zakje. De speerpunten worden gemonitord in bilaterale gesprekken. Het zicht van de boekhouders is onvoldoende scherp geweest. Hun acties voorbarig. De rollen weinig helder. De insteek op het keurmerk 'Academische Opleidingsschool' is helaas komen te vervallen: geen subsidie. Het spreekt dat er meer tijd en energie gevraagd is. Te steken in verdiepingsslagen en trendrapportages. Ik zie uit naar het socratisch gesprek dat op 15 februari plaats zal grijpen. Ook naar de heidag in maart. (Ik ben werkelijk te benijden. Ik heb het Grote Genot nog voor me.) Terwijl ik opsta, de hondenharen uit mijn trui klop, en mijn tranen wis, komt zoon binnen. Hij vraagt of Carthago eindelijk verwoest is. Ik zeg: Nee. God heeft tot ons gesproken en zijn naam is Carrière. Hij is machtig en zijne straffen zwaar. Wij moeten hen die boven ons gesteld zijn, eren en doen wat hen aangenaam is, opdat het ons welga. Niet rechts en niet links zien maar vooruit, want aan het einde van den weg liggen de geldzakken die ons tot loon zijn. Zoon lacht bulderend. Altijd hetzelfde, zegt ie.

Overzichtelijk

2010-02-06T14:28:00.026+01:00

Afgelopen vrijdagochtend haalt een welsprekende collega Joris Voorhoeve over de hekel. Vermoed ik, althans. Hij lacht niet als hij zegt dat iemand wel degelijk lid kan zijn van Ajax én Feyenoord. Zulke grote woorden en opvattingen zijn aan mij niet besteed. Een onoverzichtelijk wereldbeeld. Ik ploeter me door het debat en leidt de aandacht algauw een zijpad in. De kortebaan op. De collega woont in een dorp. Hij houdt schapen en heeft een Aga. Een dorp heeft veel te bieden. Er is een bakker. Er is een levensmiddelenzaak. Je mag er 's avonds achterom en aan de balk laten schrijven. (Niet beslist noodzakelijk, maar wel een ijzersterke combinatie: naast een bescheiden aantal verspreid staande huisjes, een tufstenen godshuis met zerken eromheen en een dranklokaal met volledige vergunning. Op zijn mooist is het dorp als het uitgestorven lijkt en alleen in de verte een stille figuur voorbijgaat. Er is altijd wel iemand die zich laat voortdrijven door het bestaan. De tijd gaat voorbij, slechts gemarkeerd door het gebeier van de kerkklok. Ik vind vooral de halve uren weergaloos - een moeizame, enkele klap.) De collega heeft na diep ademhalen een dorps huis gekocht in de Harz. Kerktoren, bomen, akkers, boomgaard, klinkerstraatjes, vakwerkhuizen, een eigen waterput. Boven het dorp: de wijde hemel. Hij roemt de inheemse bevolking om hun fatsoen en ordentelijkheid. Zij stoken hun eigen pruimenbrandewijn en in november komt de slachter aan huis. Tot zover de romantiek. Ongestoord dromen kan de deeltijdemigrant er niet altijd. Hij houdt er ook politieke gedachten op na in het oosten. Daar ziet hij landlieden en handwerkslui die allemaal in een straal van 10 kilometer van hun huizen aan het werk zijn. Na de arbeid wil het wel gebeuren dat ze de buks omhangen om een zwijn neer te leggen. De bijl in de hand nemen om hout te kloven. In zijn boomgaard hoort de collega zo nu en dan schot en bijl vallen. Afgelopen vrijdagochtend doet hij ook daarvan verslag. Dat jagen en houthakken blijkt gebaseerd op politieke overtuigingen: een veertje in de hoed, houthakken? Het is eigenlijk allemaal een beetje rechts, zegt hij. Het klinkt vanzelfsprekend uit zijn mond, en onweerstaanbaar logisch.

Babel

2010-01-28T10:22:00.015+01:00

Voor de boekhouders in de leemlaag is de lokroep van weer nieuwe referentiekaders onweerstaanbaar. Daar heb ik niet zoveel bezwaren tegen, zolang het besnuffelen zich maar beperkt tot vlotte, moderne vergadercentra en de directiekeet. Ik heb begrip voor de zwakheid van de mens. Hiermee is niet gezegd dat mijn werkend leven over rozen gaat, ik pieker vaak, en meestal vergeefs. De afgelopen twee maanden wakkert een dreigende cursus mijn gepieker aan. Het levert weer fraaie staaltjes donder en bliksem op in de vorm van driftig elektronisch postverkeer en drie dinsdagmiddagen vruchteloos bijeenzijn. Een menheertje dient een bordje hete soep op met loodzware woorden, ik kan de binnenbrand smoren met een heilige lach en twee stroopwafels. Het gepolder levert wel de entree op van een mevrouw van een studiecentrum. Zij komt een Chinese peiling doen. Het is een vlotte, gezette dame (helemaal uit Almere), die haar intakegesprek inleidt met de mededeling dat zij wel degelijk haar sporen heeft verdiend met het schoolkrijtje. Sterker, zij liep geregeld voor de troepen uit. Dit stelt ons toch niet gerust. Na een klein uur mistig en vruchteloos gebabbel trekt zij haar jas maar weer eens aan. Wij halen de schouders op. Ik bespreek het evenement nog even na met het menheertje dat zich heeft gespecialiseerd in de ragfijne verhouding van macht en gezag. Hem zijn winstpunten opgevallen tijdens het bijeenzijn. Zijn ogen glinsteren erbij van innige tevredenheid. De volgende ochtend tikt de rectrix mij op de schouder, ook zij meldt ingenomenheid. Dit is toch werkelijk onrustbarend. Ik loop terneergeslagen naar mijn lokaal, het gepieker is niet getemperd. Wat een verwarring.

Kosjer

2010-01-26T18:42:00.025+01:00

Die Tarantino schijnt een hele menheer te zijn. Vereerd door kenners die doorsnee mijden als de pest. Een meester die van brij nog fictie roeren kan, juichen ze. Desondanks besluit ik de film op een schijfje aan te schaffen. De verkoper gaat uit van de misvatting met een deskundige van doen te hebben. (De laatste keer dat ik in de bioscoop zat was bij het uitkomen van Saving Private Ryan.) Hij zucht: 'Ah, Tarantino'. (En spelt vervolgens het eenvoudige woordje 'blue ray' foutief. Dit is kennelijk gewoon in filmkringen want ook op de hoes van het schijfje gaat het een en ander mis in de spelling.) Zoon is een van de kenners. Hij zegt dat ik hem een koele film heb meegebracht. Hij rept van cowboys, soldaten, actie en humor om te lachen. Hij heeft gelijk, ik geniet van een werkelijk heel kosjere geschiedenis. Zo zie ik het graag. (Zoon trouwens ook.) De moffenkolonel is een messcherp jodenjagertje. De nazi-jagers hebben er ook goed het oog in. Er vloeit voldoende bloed, er wordt driftig geknuppeld en sappig gesneden, de teksten zijn talig en gevat, de handelingen verrassend, de deuntjes die het een en ander begeleiden tonen goede luim, kortom, de P van prima. Een heldere film met een heel bevredigend slot. Onnodig de versleten vraag te stellen wat de regisseur bedoeld heeft. Maar laat ik er niet omheen draaien, een tweetal karakters blijft wat aan de platte kant. Zoon en ik hadden de basterds Donowitz en Stiglitz graag wat meer uitgediept willen zien. Of nog liever, wat meer in actie. Praatjesmakers zijn het niet, deze twee krijgers, zij laten vooral de handen spreken. Muziek voor de ogen. Maar misschien gaat het daar juist om bij die Tarantino, en heb ik het weer verkeerd begrepen. Het is allemaal niet makkelijk, nee, het is niet makkelijk. Toch stof tot nadenken.

Zinloos

2010-01-25T09:21:00.011+01:00

U leest deze berichten nu anderhalf jaar. Ik onthul geen geheim als ik vertel dat ik een mateloos liefhebber ben van het kleine, zinloze gebaar. Voor het grootse en meeslepende heb ik geen woorden. Een rivaal in de liefde een kogel door de kop jagen, heeft beslist zijn bevredigende kanten, is niet in strijd met het belang van de rede. Maar voor mij is het niet te omvatten. Ik lees liever over de scharrelaar die jarenlang met een geladen pistool op zak door het leven loopt om een portie wraak. Na jaren belt hij aan bij het huis van zijn vijand. Het huis blijkt in rouw gedompeld, de vijand is juist een dag tevoren een ellendige maar natuurlijke dood gestorven. De prutser zit naast het lichaam en verbijt zich. Uiteindelijk schiet hij het lijk toch maar de kogel door de kop. Dat is toch werkelijk schitterend futiel. Ooit was ik als drijver te gast bij een jachtpartij. Grote, groene menheren die met rood aangelopen koppen en dubbelloops buksen, op linie door een vroeg en halfduister bos gaan. Gretige jachthonden aan de lijn. Het mooiste schouwspel die dag biedt een klein konijn dat nauwelijks van zijn stuk een braamstruik in huppelt en vervolgens doodleuk op zijn krent gaat zitten. Vijf menheren hebben hem omsingeld en op de korrel, geen ontkomen aan. Maar het fatsoen schrijft voor dat je op zittend wild niet schiet. Het konijn bleek ook op de hoogte van deze omgangsvormen. Het was een goede dag voor het wild. Er vielen die hele dag twee schoten. Een ervan was raak. Om vijf uur was het tijd voor een glas genever en een kom erwtensoep.

Kern

2010-01-21T19:58:00.002+01:00

Aan het einde van een hobbelig karrenspoor de bergen in, leeft verscholen een landman. Zijn huis is eenvoudig, deels uitgehouwen in een rotswand, 1100 kilometer zuidwaarts. Hij woont er met een hond, om hen heen leven zwijnen, herten en onzichtbare, katachtige roofdieren in de ruwe leegte. De landman zaagt hout, klieft blokken, richt zijn bestaan met de handen in. In de zomer (tussen 15 juni en 31 augustus) gunt hij een klein, uitverkoren gezelschap toegang tot zijn bergdal. De verkiezing vindt plaats met toegeeflijke onwil (de landman bewaakt zijn poorten goed), altijd met Pasen, na de Goede Week. (Ik geloof overigens niet dat dit een teken van godvruchtigheid is. De poortwachter gelooft alleen in wat hij ziet en dood is dood.) Ik mag mijn kamp opslaan. De rechtvaardigheid van het lot: velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren. Ik tref in die leegte steeds hetzelfde aan. Naakte rotsen, blikkerende hitte, weerbarstige wouden, ruige vlaktes en stromend kraanwater (koud). Het helse leven van legioenen krekels. Het dal verandert nimmer. De landman ook niet. Hij ruilt zijn stokoud automobiel in voor een even stokoud nieuw. Een tandarts bezoekt hij niet, kleren kun je eenvoudig wassen. Als het kamp tot leven komt, gaat de landman liefst scheep. In Marseille ligt zijn oeroude, houten vissersboot. Eens per jaar schrijft hij een papieren brief. Steevast lapidair. Zo laat hij zich kennen. Gisteren viel de brief op de mat. Hij schrijft: 'Onder de sneeuw zijn primula's aan het bloeien. Die hebben groot gelijk om dat onder de deken te doen, erboven zijn we tot -15º geweest. Komende zomer worden de kampeerders ontvangen bij een nieuwe (en alweer tijdelijke) receptie. Dat lijkt geen vooruitgang maar is wel een stap vooruit. Grote stappen zijn niet nodig om toch vooruit te gaan. Ook verder moeten jullie geen schokkende veranderingen verwachten. Verbeteren is geen eenvoudige zaak op een terrein dat al zo bijzonder gewaardeerd wordt.' Dit is werkelijk heel mooi. Het lijkt me dat je zo de vooruitgang wel in de hand kunt houden.

Opvoedkunde

2010-01-17T11:22:00.025+01:00

Een keer of tien breekt op het verhoog voor mij derderangs toonkunst uit. Een leven als een oordeel. De collega die de woestijngodsdiensten onderwijst doet ook in hedendaagse muziek. Hij is op de hoogte, weet wat er speelt in de wereld. De colporteur ziet weer kans me tegen mijn wens in te verleiden tot een busrit naar en van een grote stad. Daar vallen prijzen uit te reiken aan toonknutselaars uit de Europese Unie. Acht-en-veertig leerlingen zijn van vrije toegang voorzien en de opvoedkunde vereist begeleiding van drie verplaatste personen. Als het op opvoeden aankomt, beschik ik over een beperkt repertoire. Ik vestig mijn hoop vooral op aangeboren beschaving (geremdheid, afstand houden en geduld). Voor de rest heb ik geen definitieve ideeën en sla de zaak loom en aarzelend van gepaste afstand gade. Ik ga dan ook door voor een ontspannen geest die in is voor een lolletje. Deze eigenschap leidt er toe dat ik mijzelf op gezette tijden tegenkom op ongedroomde plaatsen in de beschaving. Het ongeremde, dichtbije en haastige leven. Mijn houding is er een van berusting en gelatenheid. Maar ik blijf op mijn hoede. De bus houdt halt en als ik met de ogen geknipperd heb, stappen drie jeugdige festivalgangers het aanpalende café in. Een vierde vraagt of hij bier mag drinken. Nummer vijf wil met zes, zeven en acht vooraf nog even de stad in voor een oppeppertje. Monter en geenszins uit het veld geslagen slenteren de acht-en-veertig naar het episch centrum van de jeugdcultuur. Ze halen prompt bier. Na afloop in de foyer willen drie onbezorgde meisjes de stad in. Ze zullen de terugreis naar hun dorpjes wel regelen. Dan is er nog juist tijd drie ongedurige drinkers uit het café van aankomst te plukken. Monter en geenszins enzovoort, slenteren we alle een-en-vijftig nuchter terug naar de wachtende schoolbus. De rij is rustig, er wordt gegiecheld, gekletst, ze blijven van elkaar af, er is geen glasgerinkel, geen geschreeuw. Het is heel mooi geweest, zeggen de jongelui opgetogen. Dit moeten wij vaker doen. Zij hebben natuurlijk makkelijk praten, zij bedwingen de opvoedkunde met een twinkeling in de ogen. (Zoals het hoort.) De volgende ochtend vroeg zie ik ze allemaal terug. Alles is hersteld. Ik ben weer aangeland in de reguliere wereld. En stel vast dat de avond wel degelijk een opvoedkundig karakter droeg. Een opvatting die alleen verklaard kan worden vanuit de gedachte dat alles een kwestie van evenwicht is. Dat er niets is zonder bitterheid, dat er eeuwig en altijd gefloten wordt wanneer je zegeviert en dat je geestdrift gepaard gaat met wanhoop. Maar ik blijf op mijn hoede.

Operette

2010-01-12T18:46:00.027+01:00

Ik heb ontzag voor behendige pennetjes. Het zuurstofrijke menheertje van een paar deuren verderop heeft er een dat ik van harte kan aanbevelen. Als specimen van de soort stelt het niet veel voor, maar het koorddanst gedienstig over het papier. Het menheertje schrijft vanuit de terechte overtuiging dat wat je schrijft, zo geschreven moet zijn dat het waar zou kunnen zijn. Hij is een montere schrijver. Hij beschouwt het verlies aan elementaire feitelijkheden als politieke vooruitgang. De passages die het pennetje noteren mag, handelen niet over verkwikkend ochtendlicht, muziek van snaren, dronkelappen in vierderangs hotelkamers of meisjes van plezier. Het bezingt goudgalon, viriele sjako's, zwierige capes, het blanke sabel, de operette van de macht. Tussen duim en wijsvinger wordt overigens niet geschreven voor de eeuwigheid, louter voor vandaag. Het menheertje beoefent diverse genres. Het zogeheten 'stuk' is er een van. Dit laat ik het best onbesproken. Met het tweede genre rangschikt het menheertje zich onder de moderne schrijvers. Hier gaat het om regelmatig verschijnende stukjes 'infotainment' waarin de auteur niet voor onbelezen wil doorgaan. De schrijver is op zijn lenigst in het 'korte verslag'. Dit zijn gemeenlijk fraaie pogingen tot verhulling van de werkelijkheid. De verslaglegger herinnert zich iets vaags en poogt met dat bijna niets indruk te maken alsof het gebeeldhouwde kennis is. Dit is een heel zuivere en verheven kunstvorm. Het merkwaardige feit doet zich hierbij voor dat de auteur er roerend tevreden over is, terwijl de aangeschreven partij zich het zand uit de ogen wrijft en meent te lijden aan een tot dusver onbekend gebleven vorm van woordblindheid. Het wil dus wel voorkomen dat het menheertje beloond wordt met een recensie van zijn kunstwerk. Dan gaat voor de literator de glans eraf. De recensent is een banaal en ruig cynicus die niet moet denken van doen te hebben met een loslopende knutselaar. Gisteren speelde ik voor literatuurcriticus. De herschepper reageerde als de snoek op het aasvisje. Hij had gelezen en was gekrompen. Zijn weerlegging sloot met een machtig 'procedureel en inhoudelijk onjuist'. Het zijn versleten woorden. Ik tref het ditmaal niet in de taalwereld. Ondanks mijn verslagenheid ben ik getroffen door het feit dat de klerk mijn gebrek aan bevattingsvermogen als een ambtelijk probleem beschouwt.

Rat

2010-01-08T21:16:00.013+01:00

In mijn werkende bestaan heb ik korte tijd in het bedrijfsleven mijn krachten getest. Ik verslijt lange kantooruren achter een bureau in het controlecentrum van een Koninklijke Drukkerij. Rondom mij zetten ambachtslieden van aanzien waardevolle boekwerken uit loden letters. Ik corrigeer de drukproeven die de mannen in hun blauwe stofjassen komen aanbieden. Het zijn indrukwekkende, vaak wetenschappelijke boekwerken die ze daar drukken. En op donderdag een Hervormd Kerkblad dat op vrijdag uit moet. Vaak is er haast bij. In het bedrijfsleven mag de klerk weinig tijd vergeten. Met deze ervaringen gewapend, lijkt het mij wijs de rest van mijn werkende leven te slijten in instellingen waar je alleen hoeft te zijn als je ook wat te doen hebt en waar haast als vloek geldt. Deze instellingen hebben gemeen dat als je bijvoorbeeld de eerste twee uren vrijgeroosterd bent, je pas het derde uur komt opdagen. Je komt als je lestijd begint, je gaat als ie voorbij is. Heel doelmatig en je krijgt de ruimte die de klerk toekomt. Het bevalt me goed, ik ben een man van rust en lijntrekken. Afgelopen dinsdag (vergadertijd) zet de nieuwe rectrix wat nieuwjaarslijnen uit met woord en lichtbeeld. Zij maakt daarbij officieel gebruik van drie van mijn woorden die zijn blijven hangen in de stuurhut. Bij het bedankje valt het haar en de vergadering op dat ik er niet ben (in het bos loop). De volgende dag toon ik mij Rein de Vos (en de rectrix begrip). Collega Van der Veen noemt mij met bepaald ontzag een gereformeerde rat. Ik constateer dat het met zijn kennis van de kerkgeschiedenis goed gesteld is.

Gewoon stom

2010-01-05T14:28:00.007+01:00

Met vertoon van ijver sta ik vanochtend mijn bestaan als leraar Engels te rechtvaardigen. Als prooi heb ik de lijdende vorm bij de keel. De toehoorders luisteren met beleefde afkeer naar wat ik te vertellen heb. Ik begeef me op het vertrouwde terrein van de natuurlijke orde der dingen. Het is een hindernis die ik met gemak neem. Met ongewone planmatigheid ga ik het gehoor te lijf in een poging de krachtige leeromgeving te scheppen die de boekhouders zo graag van mij zien. Ik tover heldere schema's en contextrijke voorbeelden op het schoolbord. Ik laat niet na het publiek uit te dagen en houd zelfs rekening met verschillen. Dit lukt mij 29 minuten. Het jaar is nog geen lesuur nieuw of ik zie me al genoodzaakt mijn productie te verlagen. Met wanhoop in haar stem roept een derdeklasser me toe dat zij er helemaal niets van snapt! Zij voegt er dit aan toe: 'En U legt alleen maar uit!' Een ogenblik ben ik verbluft. Ik peins en een flauwe paniek maakt zich van mij meester. Wat wil zij dan van mij? Bovendien meen ik in haar verzuchting een tegenspraak te herkennen. En haar klasgenoten lachen mij tot steun. Een paar tellen later dringt het tot mij door: iedereen is een beetje filosofisch van zichzelf. Ik heb de gelaagdheid in haar uitspraken niet herkend. Nochtans denk ik aan een klaslokaal van veertig jaar geleden waar de werkelijkheid op natuurlijke wijze genegeerd kon worden.

Joeltijd

2010-01-01T16:50:00.032+01:00

Geheel volgens de laatste inzichten hieromtrent zet ik, bij het overgaan van de laatste avond van het ene naar de eerste ochtend van het andere jaar, eikenhakhout in lichterlaaie op de straat voor het huis waar ik woon. Op deze joeldag verjaag ik zo kwade geesten in een tweetal gietijzeren korven van degelijk vaderlandse makelij. De buren komen daarvoor alle(n) tezamen op mijn oprit. Het zijn knuswarme dagen. Op het kooktoestel gloeit wijn voor de aanbidders. In de allervroegste ochtend keren wij weder tot verbrijzeling, daarna juichen wij en zijn verblijd in al onze dagen. Zoon en nog twee aanhangers van dit geloof hebben bij de plaatselijke vakhandel door de overheid goedgekeurde donder en bliksem aangeschaft. (En in Vlaanderen de rest.) Onverwacht, als het vuur loeit, de drank vloeit en gloeiende pijlen naar de hemel suizen, komt een troepje vreemdelingen als nachtvlinders op het flakkerend vuur af. Zij dansen als derwisjen, hebben vuurwater aan verhitte lippen hangen, hun gezichten gaan schuil achter capuchons. Wij negeren de Filistijnen steels en laten hun furor over ons komen. (Wij hebben geen ervaring met dansende, drinkende inbrekers op ons cour.) Na een paar minuten kwijnen de razers de nacht in. Wij wenden ons weer tot elkaar. Er is ons geen onheil overkomen. Later zie ik de drie mineurs ongebroken op een kist bier zitten. Zij praten wat, drinken wat, lachen wat en gooien nog eens wat eikenhakhout op het vuur. Nog later (maar geruime tijd voor de straatlantaarns doven) vegen ze de oprit schoon, poetsen hun tanden en zoeken bedaard hun eigen bed op.

Zout

2009-12-28T09:39:00.018+01:00

Halverwege de vorige eeuw besluiten mijn ouders de wederopbouw mede vorm te geven met het opvoeden van kinderen. Moeder wordt belast met het uitvoerende gedeelte. Geregelde kerkgang, met twee woorden spreken, beleefd dankjewel zeggen, niet wegkijken in gesprekken, je best doen op school. Verder moeten broertje en ik niet denken dat er sprake is van gelijkwaardigheid tussen kinderen en volwassenen. Het zijn solide principes. Vader volgt de bedrijvigheid van een afstandje met instemming en slaat ongenadig en doeltreffend toe als hij ontsporing bespeurt. Een van de manieren om vooruit te komen in de wereld is het eten met mes en vork zonder ellebogen op de tafel. (Mijn grootouders verkeerden in kringen van timmerlieden en los arbeiders - verschoten werkjasjes, manchester broeken, klompen, genever, roggebrood - die bij het ontbijt aan een mes, bij de schaft aan de handen en bij het avondmaal aan vork en lepel genoeg hadden.) Daarbij geldt het als wezenlijk dat je pas om het zout vraagt als je eerst grondig van het eten geproefd hebt. Op de Tweede Kerstdag is moeder onze gast aan tafel. Voordat zij mes en vork opneemt, vraagt ze met beslistheid om het zout. Het ligt voor mij nu voor de hand om hier conclusies aan te verbinden met betrekking tot een zachtjes verdwalen in het rijk van de ouderdom. Mijn lief zegt vriendelijk dat ik niet zo moet zeuren. Het is een detail zonder gewicht en werkelijk heel normaal. Zij is een flinke meid en heeft wel vaker gelijk.

Sint-Jan

2009-12-22T11:23:00.022+01:00

Voorafgaand aan de beste kerstviering ooit die nooit heeft plaatsgevonden rakelt collega van der Veen het maar weer eens op. Die onnavolgbare rol van mij als schutter bij de beste fazantenjacht ooit die nooit heeft plaatsgevonden. De collega is leraar in de woestijngodsdiensten. Naast zijn woord gooit hij er met regelmaat beeld en geluid tegenaan om de massa's te kerstenen. Jaren geleden, oog in oog met zijn camera, brak een uitslaande brand uit en rukte de waanzin op. Een hachelijke toestand, resulterend in een zorgwekkend gebrek aan woorden. Vanachter het toetsenbord schrijf en schrap ik me door mijn verhaaltjes. Op de schrijftafel ligt een lexicon. Ernaast een letterkundig werk of twee, drie. Ik kijk eens naar buiten. Aai eens een hond. Zo sleep ik me naar mooie woorden en een aardige toon. Het moet er toch een beetje aannemelijk uitzien, nietwaar? Maar zo'n camera stormt recht op je af en eist instant leven uit dode materie. Bij de minste aarzeling ben je reddeloos verloren en is het feest afgelopen. In mijn wanhoop verkoop ik godenloze nonsens. Hou de gemeente voor dat ik met kerstmis gewoon ben een toom of wat fazanten om te brengen. Met een dubbelloops jachtgeweer, dat spreekt. Twee labrador retrievers in de Landrover. Na de jachtpartij laat ik de buit verbloeden, pluk en been ik uit, verwijder ingewanden, en laat het veerwild afhangen. Dan maak ik ze panklaar. Dit gelul rolt me allemaal schaamteloos over de lippen. Voor de prediker is het niks bijzonders, hij ziet wel zorgelijker gevallen. Maar de massa's zien een speciale attractie. Voor hen is de waarheid neergedaald. Het woord is vlees geworden.

Evenwicht

2009-12-20T15:01:00.025+01:00

Alle takken in het bos, alle struiken op de hei, alles wit, de atmosfeer vervuld van stilte. Rechtsom naar de es, doorsteken bij het Steenbergerveld, daarna op de oude postweg bij Norg aan. Urenlang alleen ons eigen spoor. Het lijkt me niet dat het de honden verontrust, dat de wereld is vergaan of zo. Integendeel, het oogst allemaal grote waardering, de stemming is werkelijk uitgelaten. Er ligt zeker veertig centimeter, dus het is doordouwen geblazen. Gewoonlijk is in deze wereld het groen van het ene veld van het bruin van het andere veld gescheiden door overdreven sloten. Die scheiding wordt nu heel aardig verborgen gehouden door fraai gerimpelde duinen. Het wachten is nu op de hond bij wie het als eerste te binnen schiet dat hier mogelijkheden liggen. (En proestend weer bovenkomt.) Spannend, dat nieuwe leven. Het is stil en wit genoeg om aan deze dingen te denken. En koud genoeg. Om elf uur moeten er boodschappen gedaan worden. Treinen rijden niet, bussen zijn teruggeroepen naar de remise, de auto is net nieuw. De wereld van het transport staat op zijn kop. Mijn lief lacht me toe of ik niet met haar, per fiets ... In het gedrang en de drukte, de eerste bekende. Hij had ons al gezien. Tegen mij: Jou zien we ook niet vaak! Ik sta erbij en monkel iets over feesten en partijtjes, en dat ik in mijn afkeer ervan beslist goed bedeeld ben. Dat ik het liefst maar in een goed beschermd, onneembaar hok zit. De man glimlacht. Of ik ook gelijk heb. Daarna loopt hij naar de verse groenten. Ik kijk hem na. Wil nog iets zeggen. Dat het een volmaakte ochtend is. In zijn soort. En totaal in evenwicht.

Vakman

2009-12-18T09:26:00.021+01:00

Het autobedrijf wordt uitgebaat door twee mannen. Het zijn gebroeders. (De derde doet in autoschades. Vestzak, broekzak.) Het zijn goedgeluimde lui in verschoten overalls en met olie aan de handen. Ik heb gestudeerd aan een universiteit, weet iets van woorden en teksten, hoe ik mijn vlooientheater draaiende houd en heel die rijkdom wordt door de ambachtelijke types op de juiste waarde geschat. Steeds als ik in de Japanse werkplaats op bezoek ga, staan goede koffie (zelfgemalen bonen, beste kwaliteit) en de toestand van de wereld ter beschouwing en tot nut van het algemeen klaar. Gisterochtend ging het discours over het vervoersinfarct waaronder het Noordenveld zucht. Dit blijkt te wijten aan de gemeentelijke herindeling en de daaruit voortvloeiende schaalvergroting. Vroeger stonden het wegenzout, de koffie en de sneeuwschuivers een paar deuren verderop bij Gemeentewerken. Om vijf uur reden de eerste trekkers uit om de fietspaden in de gemeente schoon te vegen. Om zes uur kwamen de doorgaande wegen aan de beurt. Maar moet ik nu eens zien. Of ik misschien meen dat het er in Noorwegen en Zwitserland ook zo aan toe gaat? De commentaren zijn niet mals, de gevolgtrekkingen van graniet, twijfel is uitgesloten. De wereld die me hier ontvouwen wordt, begrijp ik. Dan besluiten de twee me in te lichten over de nieuwe auto die ze me hebben verkocht. Deze auto heeft een motor waarin de duivel huist. Een zelfdenkende computer in de cockpit die volautomatisch aangeeft wanneer de olie ververst moet worden, bij neerslag de wissers beweegt en bij de start ontwasemt. Hij bezit sensoren die voor van alles en nog wat waarschuwend piepen. Het is puur vernuft, een technisch mirakel. Dit alles wordt mij achteloos en superieur verteld. De twee gebroeders zien wel degelijk dat ik ineenkrimp bij hun ontzagwekkende kennis. Zij laten dat de man met zijn titel licht spottend en met ingehouden lachen merken.

Tegenslag

2009-12-18T08:46:00.006+01:00

Het is me verdomme wat. Een provocatie om de burgerman te schokken. Ik hoopte in mijn zalige eentje de lijntrekker uit te hangen, maar al twee dagen moet ik toezien hoe - door sneeuwblindheid gedreven - zomaar iedereen zijn werkdruk vermindert door lesuren te besteden aan de overige opdrachten in het leven. Ironie is werkelijk overal. (Tussen haakjes. De vorige week zuchtte mijn oude auto (acht jaar jong) diep. Het twee-mans autobedrijf keek bedenkelijk en zag sleet en kosten spoken. De nieuwe auto (twee jaar oud) moest juist gisteren voor winterbanden de brug op. Ironie is overal.) Maar omdat het meesterlijke en opwindende dagen zijn (u merkt dat ik me niet inhoud) laat ik me niet vellen door tegenslagen als deze. Gisterochtend - op mijn weg terug van de twee automannen - liep ik met mijn honden over besneeuwde velden. Zwoegend, ploeterend. Sneeuw, kniediep en onbelopen. In de verte zag ik een haas zitten. Ik had menselijke gedachten over koude billen en bevroren gras. Toen begon de haas plotseling te rennen. Er was geen onraad, geen grijpvogel aan de lucht, geen jagers met buksen - alles was wit en stil. De haas rende in een rechte lijn, steeds sneller, hij had er plezier in, hij deed het voor zijn lol, daar was ik zeker van.

Henki

2009-12-16T15:04:00.023+01:00

Het gajes op het minocw is vol begrip. Het zegt dat omvangrijke klassen, een karig loon, en de onstuitbare boekhouderij de leraarsrust geen goed doen. Ik ben al mijn hele leven een vurig aanhanger van rust en verlichting, maar talmend bereid toe te geven dat het minocw gelijk heeft. Mijn rust wordt nu bevorderd door gebruikmaking van het zgn. 'trekkingsrecht'. Dit recht levert allerhande moois op. Waaronder 'de mogelijkheid om de ene taak te verlichten door uren te verminderen en deze uren bij een andere taak te voegen zodat daar meer ruimte ontstaat'. Gewoonlijk moet ik dit soort teksten lezen en herlezen en herlezen voor de volle omvang mij duidelijk is. Ditmaal had ik het snel begrepen. En ik moet zeggen, ik heb zelden zoiets fraais meegemaakt. Ik trek nu - voorafgaand aan het kerstverlof - een aantal dagen geheel legaal de lijn. Zo ontstaat nog meer ruimte voor de invulling van de overige opdrachten in mijn leven. Dit bevordert de innerlijke rust enorm. Vanmiddag is aan zoon een wenskaart meegegeven. Invoelende collega's met wie ik aan de koffietafel het schoolleven deel, zijn zo vriendelijk geweest de goedlachse kaart te ondertekenen. De inkt waarin hun namen geschreven zijn, is groen van naijver. Ook dit gebaar bevordert de leraarsrust in hoge mate. Ik ben niks, doe 't liefst niks. Eigenlijk doe ik nog veel te veel. Het beste is dat ik maar gewoon stil zit en genever laat halen op naam van een ander.

Competentietraining

2009-12-12T20:07:00.021+01:00

De praktijk is eenvoudiger dan ze ons wordt voorgelogen. Op school doet de leraar een beetje deftig en onderwijst vele dingen die in een latere werkelijkheid niet nodig zijn. Ik heb veel onzin moeten leren om een stuwmeer aan kennis op te doen. Ik beaam dat een reservoir aan kennis noodzakelijk is, maar toch houd ik me staande met een paar druppels ervan, de werkelijkheid is niet zo gecompliceerd. Mijn dochter laat zich nu ook scholen door didactici die boven de werkelijkheid staan. (Voor me ligt een eerste bewijsstuk van haar kennis en kunde. Het is prachtig drukwerk, fijne korrel, 210 bij 297 mm, 100 g/m² en ondertekend door dean en voorzitter van de Hanzehogeschool Groningen.) Zij laat zich wekelijks danig toetakelen door studieloopbaanbegeleiders en sportontwikkelaars die niet schromen te wijzen op het wezenlijk belang van competentietraining. (Ook voor mijn dochter valt er veel te genieten in het onderwijs.) Afgelopen woensdag moest zij naar de tandarts. De man heeft het druk in deze knusse maand. Het eerste deel van het blok sportcompetentietraining i/h basisonderwijs 1.4 SO schiet er daardoor bij in. Voor deel twee mag zij aanschuiven bij de film Dangerous Minds, te bekijken 'vanuit de professionele expertise' van de sportstudenten. De onderwijskundige laat zich gedurende 99 minuten bijstaan door Michelle Pfeiffer die het opneemt tegen een bende ongemotiveerde scholieren in een achterbuurt ergens in zonnig Californië. Na afloop houdt de begeleidend coach het kort. Hij stelt een kringgesprek in het vooruitzicht. Zegt: 'Hou dit even vast. Geef het een plek.' Mijn dochter walgt van deze smoesjes. Zij heeft zich nuchter laten vermaken door een aardige kerstfilm, zich niet laten meeslepen door didactische bijgedachten. Zij zegt dat wij hier niet in Californië zijn waar veel negers schoolgaan. En ook dat zij helemaal niet aan karate doet in Roderesch en Foxwolde.

Leek

2009-12-11T18:41:00.022+01:00

In de regel heb ik weinig op met de ingehuurde technologen die de ononderbroken aanvoer van informatie en communicatie op mijn werkplaats onder hun hoede hebben. Zij koesteren fijne tangetjes waarmee ze kabeltjes splitsen, ze telefoneren, verzenden elektronische post en faxen. Zij zijn voornamelijk met elkaar in de weer en dat lukt ze goed. Want ik wil eigenlijk niets weten van kluwen snoeren, stekertjes, harde en zachte waren. Maar de schoonheid van de woorden die die lui gebruiken ontroert me. Het zijn daar kerels die veel in hun mars hebben. De afgelopen week belandt een raadselachtige elektronische brief in mijn postbus. In deze brief word ik bestookt met woorden die ik enigszins zenuwachtig lees. Er is natuurlijk sprake van een ingeslepen rolverdeling. De schrijver speelt een overduidelijke thuiswedstrijd in een voor mij vreemd stadion. Ik typ hieronder de onvervalste weergave.

Beste collega's,

Morgen van 17 uur worden werkzaamheden uitgevoerd in het netwerk. De werkzaamheden houden verband met de inhuizing van de nieuwe serverruimtes. Deze werkzaamheden beginnen 's avonds om 17:00 en zullen waarschijnlijk om 22:00 afgerond zijn. De stroomvoorziening op het bestuursbureau zal geruime tijd onderbroken worden. Dit betekend dat er geen gebruik gemaakt kan worden van de computer werkplekken op de lokaties en vestigingen.Tevens ook kan er dan niet vanuit thuis gebruik worden gemaakt van de netwerk diensten zoals: MyAtvo, defTec, Webmail, ProjectPunt, 4Suc6, en andere web gebaseerde dienste.

Hoogachtend,
het ICT Team

Wat een taalrijkdom. De kracht van het woord inhuizing beneemt me de adem. Het fijnzinnige onderscheid tussen lokaties en vestigingen passeert mijn bevattingsvermogen ruimschoots. Op het hoofdbureau van deze inrichting zijn overduidelijk reuzen uitgenodigd. Ik ben de aansluiting kwijt. Wat het allemaal betekend weet ik niet.

Studio Sport

2009-12-10T08:39:00.018+01:00

Het spreekt vanzelf dat ik me een held voel, hoewel ik misselijk ben van helse pijnen en doodsbang dat ik in het harnas zal omvallen, terwijl ik me afsloof in een kil gymzaaltje. Ik houd het vol in mijn bijrol. Ik mag blijven, het uur uitdienen, knokenarbeid verrichten, heen en weer draven. Die jongens van de woensdag nemen het serieus. Zij vinden het allemaal maar normaal, maar ik niet, ik vind het niks, zo is het voetbal niet bedoeld. Het ergste is dat ze zo wellevend begripvol zijn als ik me dampend door de veldslag worstel. (Kranig!) Als er weer iets fout gaat, doen ze of ze het niet zien, en als ik een zeldzaam hoogstandje uit het rechterbeen tevoorschijn tover klappen ze en gaan er duimen omhoog. Verder is het heel gezellig. De een is ooit met een toeval afgevoerd. Meunière. Maar nu is ie er helemaal vanaf. Een naaldenprikster heeft hem uitgelegd dat ie teveel energie in zijn hoofd heeft. Die moet kunnen stromen. Nu komt ie geregeld langs bij die Chinese om een uurtje te slapen met hier en daar een naald in zijn log lijf. De ander doet uit de doeken hoe je Stratego speelt. Nog weer een ander weet in een wintersportgehucht in Tsjechië een horecagelegenheid waar je met vijftien mensen voor nog geen €100 kunt schaften (als je geen voorgerecht bestelt kan het zelfs voor €69). Diezelfde man is chef op een industrieterrein hier niet ver vandaan. Hij weet van aanpakken: hij werkt per dag minstens 9 klokuren, is altijd als eerste 'op de zaak' met zijn broodtrommeltje en Het Financieele Dagblad en als laatste weer weg. Hij geeft leiding en het goede voorbeeld. Dan is er nog een vrouwvriendelijke acteur die na afloop niet onder de douche gaat. Hij gaat nog tegen zijn vriendin aanliggen voor wat liefde. (Je weet toch: woensdag!) Twee keer douchen op een avond komt hem overdreven voor. Dit volle leven heb ik dus jarenlang moeten missen. Ik ben bekend met de anekdotes, ze trotseren de tijd. Er gaat niets boven het echte leven van spel en platte praat. Het is werkelijk prachtig. Op Studio Sport hoor je er niet over. (En dat is misschien maar goed ook.)

Tragiek

2009-12-08T18:55:00.017+01:00

Als toelichting bij een verleden waarop ik moet teren, hangt links van het schoolbord een plaat uit mijn eigen klassieke oudheid. Ik weet dat taal het oog niet kan overtreffen. Schoonheid verdwijnt als je haar niet ziet. Maar ik hou voet bij stuk en doe niemand pijn met wat licht bedrog. Ik vertel over die mythische atleet met de donder in het rechterbeen en de snelheid van het weerlicht. Er zijn onder mijn publiek maar weinig gelovigen. Zien is voor hen weten. Zij zijn bovendien op de hoogte van het heden. De ontluistering is in het geding. Zodoende tart ik nu elke maandag- en woensdagavond de natuurwetten. Ik voetbal weer. Het bevordert de huiselijke vrede en hopelijk ook de donder in het rechterbeen. Vanochtend op school fluister ik mijn speeldrift terloops, maar met nauw verholen bezieldheid, in een damesoor. In een wolk van nuchterheid glimlacht de dame in kwestie zonder op of opzij te zien en zegt: 'Gezond'. Haar vingers dansen erbij op het toetsenbord. Ik kijk beteuterd. Ik ben getuige van een conventionele tragedie. Maar het is waarschijnlijk beter dan niets.

Goede werken

2009-12-04T18:20:00.022+01:00

Mijn dagelijks brood verdien ik eenvoudig. Ik kan het meestal zittend afdoen, hoef mijn handen niet vuil te maken. Ik draag een witte boord. Mijn kennis van de zinsbouw en de klankleer van het hedendaagse Engels is voldoende. Ik heb taal als een menselijk vermogen bestudeerd, tijd besteed aan aspecten van het vertalen en tweede taalverwerving. Ik ben vertrouwd met een aantal Engelse meesterwerken uit de middeleeuwen (in de oorspronkelijke handschriften), die heb ik tot me genomen vanuit een letterkundig, historisch en cultureel gezichtspunt. Soms deel ik iets van zoveel gespecialiseerde kennis. Vandaag niet. Op een on-katholiek uur sta ik in mijn lokaal chocolademelk te verwarmen op de kampeerprimus. Ik breek letters en speculaas. Ik spijzig de hongerigen. Ik drenk de dorstigen. Op de televisie zingende en dansende pinguïns. (Kinderfeestje, Havo-5.) Op de gang trekt een ongegeneerd, luidruchtig gezelschap Moren voorbij. Er wordt veel geschreeuwd, hard gelachen, ze bonzen daarbij onbekommerd op lokaaldeuren. Twee hoeders van het rechte pad zijn zich van het kwaad bewust. Met fladderende panden zetten zij een driftige achtervolging in. De een draagt in zijn linkerknuist een zojuist gevorderde bisschopsstaf. De ander roept haar boze woorden de woestijn in. Dit alles ernstig, zoals het hoort. In de klopjacht leggen handenvol pepernoten het loodje. Het voorbijtrekkend circus wordt door ons met een grijns gadegeslagen en goedmoedig bespot. Onze harten bonzen als het jaarlijks terugkerend pandemonium zich aan ons openbaart. Onze ogen glimmen. Daarna gaan we weer eten en drinken en televisiekijken. Het is ochtend geweest, het is middag geweest, de vijfde dag. Wij zien dat het goed is.

Streven

2009-12-03T10:10:00.012+01:00

Een eindje verderop houdt een beweeglijk menheertje met een drukke lach kantoor. Al werken wij aan hetzelfde pad (en mogelijk hetzelfde doel), wij gaan niet met elkaar om. Een enkele keer kan ik hem niet ontwijken. Op die momenten stuift het kereltje geestdriftig op het vastgestelde tijdstip naar de afgesproken plaats. Hij speelt een hoofdrol. Hij draagt kleding waaraan je zijn functie kunt herkennen. De tekenen (ketenen) van zijn hoogwaardigheid om de nek. Een gewichtig aantekenboek onder de arm. Ik ben altijd een klein ogenblik ontroerd als ik hem zo gelukkig zie. Een vijfde official bij het voetballen die ook eens jubelend vlaggen wil. Een seiner eerste klasse bij de marine die een aanvaring gaat voorkomen. Een lakei die urenlang, en in volledige toewijding, naast de troon staat in de hoop bij een moeilijk woord even te souffleren. Een vrijwilliger bij de brandweer die de innige wens koestert een kordaat 'brand meester!' te roepen. Goedwillendheid en bemoeizucht in één brave borst verzameld. Opkomen gaat het menheertje goed af. Afgaan hoeft hij niet, hij staat al aan de zijlijn.

Deel twee

2009-11-26T18:21:00.012+01:00

In tegenstelling tot zoon/dochter zijn de bezoekers van de contactavonden gevoelig voor de letteren. Voor de lijst met boeken zijn ze samen met hun kind naar de bibliotheek geweest. Hollandse meesters, schap na schap, rug aan rug. Geruststellende titels. Er gebeurt wat gebeuren moet. Met het boodschappenlijstje in de hand komt het tot een verantwoord lenen. Verstand en gevoel blijven gescheiden. Thuis sluipen de onbedorven lezers naar boven en schrikken van de plompverloren keuze. Na een klein half uur stellen zij vast dat het niet lukt. Geen smeuïgheid, geen moord&doodslag, geen taal van nu. Hun zoektocht naar een antwoord op de versleten vraag (Wat bedoelt de schrijver?) blijft ongewis. De bezoekers vragen de mentor om goede raad. Die verstrek ik en breng er niets voor in rekening. (Ik hoef hiervoor niet eens zelf iets gelezen te hebben. Ik lees bovendien alleen de krant en de grappenmakers.) Voor het gemak beveel ik Nescio aan (de Uitvreter heeft alles in zich dat een goed boek hebben moet) en een afspraak bij de leraar Nederlands. Achteloos strooi ik gif. Mulisch, Krabbé, 't Hart, van de Klundert, Wolkers, Haasse zijn letterkundig ongedierte en moeten bestreden worden. Maar het achteloos verdelgen van de Texelaar doet een moeder blozend verdriet. Die heeft zij nu net haar dochter aanbevolen en ooit met zoveel plezier gelezen. Zij gloeit nóg na. Dat is te zien. Het zijn weer heilzame bezoeken geweest. Er verandert namelijk niets.

Mentorcontactavond

2009-11-24T18:40:00.015+01:00

Het regent inmiddels dat het giet. De hemel scheurt. Ruim twintig ouder(s)/verzorger(s) hopen dat hun lief kind eindelijk in het gareel raakt. Het licht gaat zien. Zij hebben met hun kind (veel of minder) ruzies uitgevochten. Als die 's ochtends vrolijk en onbekommerd de school betreden, zuchten zij al snel onder het juk van kennis en macht. J is een grote, gevoelige jongen met een voorliefde voor de muziek waarvan hij denkt dat die er op dit moment in de wereldgeschiedenis toe doet en met een zekere hang naar half-gedoogde roesmiddelen. M staat bekend als een zuivere lijntrekker. Hij zet geen stap teveel en wacht de bel aan het einde van elke les hunkerend af. In zijn hart kloppen slechts Berini's. Ook A hunkert onbeperkt. Niet alleen naar de verlossende bel, maar naar die ene god die eindelijk de zachte haartjes in haar nek zal strelen en haar mond zal kussen met de uitgekiende precisie van een tijger. B is al negentien. Volgens de collega-opvoeders iemand met de ruggengraat van een natte dweil. Slap aangedraaid en voor de keutel te duur. Dunne soep en klein bier. (Hun woorden. Natuurlijk.) Hij heeft naar het voortgangsgesprek zijn pa meegenomen die dan ook het vergoelijkend woord voor hem voert. Allemaal vertonen zij een onderbroken carrièrepatroon. Niet een van hen kan voor de ijver en goede bedoelingen van de opvoeders van dienst begrip opbrengen. (Ik ook maar half.) Het komt vast allemaal wel goed, roepen ze bezwerend. Morgen. Volgende week. Ooit. En ik denk dat die kinderen ondanks de waarschuwingen van al die klagende misthoorns veel zullen blijven roken en drinken en sleutelen en kussen en rondhangen. Voorlopig nauwelijks houvast en geen ander doel dan zich te verliezen in de storm van hun jeugd.

Deugdzaam

2009-11-17T18:44:00.012+01:00

Als leraar drijf je je hele bestaan op een wankel vlot. Je peddelt door een doolhof van goede bedoelingen. Deze week bespreken mijn collega's en ik de vorderingen van onze leerlingen. (Zo goed en kwaad als het kan.) Collega X (mentor, praktisch voorzitter en bekwaam in vele vakken) is ondernemend. Zij drukt per bijzitter een fiks aantal A-4tjes af met kolommen, cijferreeksen, scores, bijzonderheden en nog meer raadselachtigs. Dit alles ter verduidelijking. (Onder het kopje 'bijzonderheden' treft mij vooral de terugkerende opmerking 'wilde gym doen'. Als ik deze bijzonderheid voor de eerste keer lees, denk ik eraan dat gymnastiek bij ons een verplicht vak is en dat er in deze Havo-klas wel erg veel leerlingen huishouden die een lichamelijk mankement hebben te overwinnen. Ik raadpleeg steels mijn collega Bewegingsonderwijs. Hij licht mij in: de aanduiding betreft aspirant-classici wier ambities op tijd de kop zijn ingedrukt.) Na het uitdelen van de paperassen gaat de collega los. Zij werpt ons de vraag voor de poten waarom er zeven collega's verstek laten gaan? Op deze manier voelt zij zichzelf en haar werk niet serieus genomen! Zij wil al stoppen voordat ze goed en wel begonnen is. Er volgen sussende woorden, haar strovuurtje dooft. Twee bespreekgevallen later gaat haar mobiele telefoon af. Na het vierde klopt een boze collega aan de vergaderdeur voor de inhaaltoets die de ondernemende collega in haar ernstige ijver is vergeten klaar te leggen. Na het negende wordt de inhaaltoets weer ingeleverd. Ook in het vervolg loopt er voldoende op de klippen. Ik moest althans ontzettend lachen. Zo heeft een ongeluk ook zijn goede kanten, want in vergelijking met anderen kun je zelf eenvoudig voor deugdzaam worden versleten zonder dat je daar veel voor hoeft te doen.

En daarom

2009-11-16T21:47:00.010+01:00

Een deel van het weekeinde gaat verloren aan wikken en wegen, het aanbieden van opties, uitbundig telefoonverkeer, het schrijven van elektronische brieven en korte tekstberichten. Op maandagochtend is toch niemand opgelucht, blijkt er geen antwoord gevonden. Dat wekt bevreemding en wrevel. Als ik zoiets zou moeten doen, zou het in tien minuten geregeld zijn. Daaraan kun je zien dat ik geen leidinggevende krachten bezit. Lui die echt met dat soort krachten begiftigd zijn, babbelen zich een weg door de kwestie, gaan precies na waar de verantwoordelijkheden liggen, bellen met P&O over een en ander, stellen zich nauwkeurig op de hoogte van de prijzen van de rookworst en hen ontgaat zelfs de precieze graad van de luchtvochtigheid niet. Zo lijkt het wetenschap en plichtsbetrachting, en je realiseert je dat het een enorm schimmenrijk van verbeelding is. Op maandagmiddag schuiven we aan voor overleg. Er wordt vastgesteld dat we 'dus' een probleem hebben. De partijtop heeft in een overleg van drie uren niet een van onze opties aan de orde gesteld. In tamme verbijstering leggen we het uit. Omdat we hier nog in een arbeidersparadijs leven, babbelen de gestaalde kaders zich door de kwestie, gaan ze zich documenteren, zich verstaan met de Opperste Sovjet, nemen ze zich voor zich nauwkeurig op de hoogte te stellen van het bepaalde in zekere artikelen, hoe het licht valt en de precieze omvang van de graanoogst. Een antwoord wordt de eerste week nog niet verwacht. En daarom hebben zij een eigen kamer.

U hoort van ons

2009-11-14T16:05:00.017+01:00

Er heeft er weer een het loodje moeten leggen. De omschrijving luidt: 'in goed overleg.' Dus mag ik op bezoek. In een lokaaltje drie groene deuren verderop. De aanleiding voor dit bezoek is een juffrouw en haar levensloop. Spoorslags uitgenodigd om de leegte te vullen. Een duo deskundigen wenst mij een vraag voor de voeten te werpen. (De juffrouw is inmiddels naar huis.) Ter inleiding passeren diverse onderwerpen de revue: krapte, gebrek aan kwaliteit, driehoeks- en andere ruilen, knip- en plakwerk in roosters, twijfel, haast, onderwijstijd, klagende ouders en een oog voor het juk dat het leraarschap soms kan zijn. (Het is rondtasten in de duisternis.) De vraag die boven de gesprekstafel hangt is deze: wat is wijsheid? En ik krijg tot maandag om voor die vraag een redelijk antwoord te verzinnen. Ik heb tijdens het bezoek de oren goed de kost gegeven. De levensloop klinkt als een klok. (Symposia organiseren kan zij als geen ander. De Griekse en Latijnse (taal-)culturen kennen voor haar weinig geheimen. Zij kan de redactie voeren van een schoolkrant als geen ander. Zij schreef een boek.) Maar nuchter bekeken heeft de uitgenodigde juffrouw nooit met een krijtje in de vingers voor een schoolbord gestaan. In de Engelse Taal- & Letterkunde is zij niet bevoegd en tekenen van bekwaamheid daarin vertoont zij ook niet. In het gesprek blijft onduidelijk waaróm zij haar krachten wil gaan meten met 64 leerlingen in 6 vacante uren. Ik werp er wat schamels tegenin, maar dat verkreukelt in de wind van de deskundigen. Dan wordt het even stil. Omdat ik een aarzelende opportunist ben kom ik pas later tot het - min of meer overwogen, maar enige redelijke - antwoord.

Van eigen deeg

2009-11-10T20:41:00.015+01:00

Enkele weken geleden kwam ik in aanraking met twee anonieme knechten van een pedagogische hulpverleningsinrichting. Uitgenodigd door de bovenbazen en voorgevend oog te hebben voor onze moeilijkheden. (Wij blinken onvoldoende uit op allerlei niveaus.) In de gesprekken lopen de meningen over een en ander duidelijk uiteen, maar onze zaak gaat natuurlijk evengoed verloren. Gisteren tegelijkertijd een elektronische en een papieren brief in de postbus. Het ingezette traject dient een vervolg te krijgen. Een delicate boodschap schuift bij ons aan met de terugkoppeling van ingebrachte ontwikkelwensen en een eventuele input van de kant van de bazen. De taalvaardige opsteller besluit de uitnodiging met de volgende muurtekst: 'Ik wens ons allen een productieve en plezierige middag.' Ik raadpleeg mijn naaste buurman, hij is een autoriteit. Ik weet dat hij, net als ik, een productieve en plezierige middag hoog op zijn prioriteitenlijst heeft staan. Er bestaat bij ons ook niet de geringste twijfel waar en hoe die vorm en inhoud moet krijgen. Hij vertrouwt het aan mij toe een plan te smeden. Hij weet dat het mijn ideaal is dingen te schrijven die waar zouden kunnen zijn. Ik meld hogerop een voornemen aan tot een extra effectief en productief ontwikkeltraject. Dat wordt een goed idee bevonden. Vervolgens verander ik een bestaand directioneel activiteitenplan met simpele middelen. (Hun eigen woorden verknipt en verplakt.) Ik laat hierbij niet na een tijdpad uit te zetten. Ik laat het streven naar een vertaalslag niet onvermeld. Ik maak gewag van additionele middelen. En ontwikkelgesprekken. (Op papier spreek ik een woordje mee.) Ik draaf hoog en beschrijf het onbeschrijfelijke. De werkelijkheid is natuurlijk anders. Maar mijn naaste collega's zijn diep dankbaar voor de vrije middag. Het mag wat mij betreft eens in de krant.

Schone zaak

2009-11-01T13:47:00.010+01:00

Die hond van laatst. Die van de tweede rang. Volgens de boekjes moet ie weer opkrabbelen en dat schijnt ie zelf ook te beseffen. In de tuin rept ie zich kokhalzend naar de blauwspar die onze kerstboom is geweest. Bijwerking of buit, geen idee. In het bos rept ie zich van boom naar ree naar fazant naar tennisbal. Beproeft ie zijn nieuw geluk, geen vuiltje aan de lucht. Vandaag drommen de zondagse horden weer over de bospaden. Die maken hun wekelijkse ronde en mij het leven zuur. (Alleen door de week blijft de fictie van vrije natuur bewaard.) De neus van de hond trilt van opwinding en zijn ogen zoeken afleiding. Welke omwegen zijn lichaam ook genomen mag hebben de afgelopen 8 weken, op dit moment richt het zich op een bospad met wandelaars. Hij is vast van plan om het tourisme es wat op te fleuren. Elke vreemdeling wordt met de grootste zorgvuldigheid afgewerkt. Minutenlang. In de verte zie ik hem vrolijk kwispelen. Ik sta zinloos en stomend naast een rapenakker. Bijt het ongehoorde fluitje zowat in tweeën. Als ie vindt dat ie klaar is draait zijn vriendelijk gezicht in mijn richting. Met een ruim bemeten schuldbesef sjokt ie op me af. Ik leg de laatste hand aan mijn geduld. Voorlopig wordt alles vergoed door het nieuwe leven in zijn brouwerij.

Pas 55

2009-10-31T10:43:00.018+01:00

Ik zit nog wel eens met de restanten van een voetballeven. Toen ik snel was als de wind. Toen ik een verre trap had zonder weerga. Een machtig schot. Een lichaam als een beer. Ja, dat waren nog eens tijden. Ik verdwaal met groot gemak in de droge plof van een bal. De nerveuze tikken van noppen op beton. Nat gras, natuurlijk. Een bezweet shirt. Houten doelpalen. Wegzinken in een jongensdroom van blauw en zwart. Het zal zo'n vijftien jaar geleden zijn. De laatste wedstrijd op gras. Het gaat een beetje sjokkend, stap voor stap voor stap voor stap. Ongeveer zoals een versleten hond, en zonder ook maar een moment te versagen. Als ik omkijk, ben ik nog maar halverwege. Ik zie iets wat ik niet herken uit mijn heldenverleden. Ik zie een spotprent. Oud-voetballer op weg naar zijn laatste fluitsignaal. Een vlek in een eindeloze, groene vlakte. Eindelijk thuis (bier&kameraadschap) stort ik mijn laatste paar voetbalschoenen in de vuilniston. (Ik heb geen hekel aan een vleugje tragiek.) Soms flakkert de hunkering weer op. Ik heb nu alweer twee keer gras geroken. Leraren tegen leerlingen. Een kleedkamer met rotte kozijnen, koud stromend water en de geur van pis. Nat gras. Natuurlijk. Wat heb ik nog een mooie trap, zeggen ze. En een ongeschonden inzicht. Een lichaam als een beer. Ze zeggen dat ze wel kunnen zien dat ik vroeger ... Sta ik toch weer bijna op het punt van nieuwe voetbalschoenen kopen.

Getuigenverklaringen

2009-10-28T15:51:00.013+01:00

Druk hier. Want op Samos geweest. In Gent. Op het IJsselmeer gevaren en het veer genomen naar Ameland. Hallen betreden waar kunst aan muren hangt. Het weer was prima, het appartement ruimbemeten en de koffie om te huilen. Authentiek zijn de dorpjes daar allang niet meer. Het uitzicht? Schitterend! Prachttaal spreken de inheemsen daar, en niet te verstaan. De boot ligt inmiddels op de wal, vrijdag de zeilen nog even aftuigen, kan daarna de motor in het wintervet. Ik zit met mijn hoofd in mijn handen en luister. De week rust is voorbij en de reisverslagen vliegen vlak langs mijn neus. Ze zijn allemaal zuurstofrijk teruggereisd. Een collega merkt mijn afzijdigheid op. Ik kan duidelijk niet meedoen. Overgebleven bij het poten. Hij concludeert met zorg in de stem dat ik niet het reizende type ben. Of ik ook 's zomers nooit in het buitenland kom, vraagt ie. Hij is goed opgevoed en wil mij bij het gesprek betrekken. Ik denk dat ik me moet verdedigen en maak behoedzaam reclame voor het vreemdelingenverkeer naar de noordse landen. Ik zeg hem dat ik me aardig weet te redden in zuidelijke landstreken. (Ik vertel niet dat ik dáár alleen heen ga om in de zon te liggen. Schokkend, maar natuurlijk.) Dat ik beslist niet bang ben voor andere culturen. Dan maakt de bel een einde aan de getuigenverklaringen. Nog een week of acht, dan gaan de spoorvreters naar de sneeuw. Onherroepelijk.

Voor mekaar

2009-10-27T18:43:00.013+01:00

Beweging. Tien voor halftwee komt ze zachtjes tevoorschijn uit de druppels die op de elzenblaadjes tikken. In de kracht van haar leven. Ze schudt zich uit en krult zich even later behaaglijk op. Het ruikt nu naar bosgrond, een zweem van goudreinet, misschien het aroma van nat gras. Oogleden half open en de ogen weggedraaid. Ik aai over haar hoofd. Op dit punt is elke twijfel uitgesloten: zij is de mooiste van het land, de wereld. Ik herinner me hoe ze voor het eerst rechtop ging staan, me aankeek en daarna wankelend begon te lopen. Stapvoets eerst, en als ze dan struikelend viel, kwam ze behendig weer overeind om het nog eens te proberen. Ja rustig maar, het komt allemaal wel goed. Zoiets. Dat laconieke. Het gezicht dat ze dan trok. (Als ik kon schilderen, zou ik het kunnen schilderen, zo helder heb ik het voor ogen.) En dat ik dan denk: dat kan nog wel een tijdje duren en dat zij er dan anders over denkt. Dat ze eruit wil. Dat ze de ruimte nodig heeft. Ze heeft die nu. Een ander hok. Met een hek een eindje voor de deur. Ze heeft een wil, haar leven een bedoeling. De bedoeling er iets leuks van te maken. Constant in touw. Er gaan nu dagen voorbij zonder dat ik haar zie. Anderhalve week soms. Vooruit, wel een maand. Tevreden wachten op een glimp. Maar zondag bleef ze slapen. Vlagen van wind, ruisen van regen. In haar bed leest mijn dochter Pippi Langkous. Alles onder controle.